डॉ. आंबेडकरांचे साहित्य – एक सूची

डॉ. भी. रा. आंबेडकरांनी लिहिलेले किंवा नोंदलेल्या स्वरूपात सांगितलेले, जे काही ज्ञात आहे ते सर्व ही सूची एकत्र आणते: प्रबंध, ग्रंथ, पुस्तिका, शोधनिबंध, आयोगांना दिलेली निवेदने, भाषणे, लेख, वृत्तपत्रे, पत्रे आणि अप्रकाशित हस्तलिखिते. प्रत्येक बाबीसाठी ती ऑनलाइन कुठे वाचता येईल ते यात सांगितले आहे, आणि – ऑनलाइन प्रत नसल्यास – मूळ प्रत कोणाकडे आहे तेही सांगितले आहे. हीच माहिती संगणकाला वाचता येईल अशा स्वरूपात src/data/works.json, src/data/speeches.json आणि src/data/baws-volumes.json मध्ये आहे.

ही सूची कशी वापरावी

त्यांचे बहुतेक लेखन डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर : लेखन आणि भाषणे (Dr. Babasaheb Ambedkar: Writings and Speeches – BAWS) या मालिकेत एकत्र केलेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने 1976 मध्ये एक सल्लागार समिती नेमल्यानंतर 1979 मध्ये ही मालिका प्रकाशित करायला सुरुवात केली ¹. डॉ. आंबेडकर प्रतिष्ठानने (भारत सरकार) इंग्रजी मालिकेचे 2014, 2019 आणि 2020 मध्ये पुनर्मुद्रण केले ².

• इंग्रजी मालिका: 20 पुस्तकांत 17 खंड (खंड 14 आणि 17 भागांत आहेत). परराष्ट्र मंत्रालयाने हे सर्व खंड मोफत PDF स्वरूपात उपलब्ध करून दिले आहेत ³.
• मराठी खंड 18–22: त्यांची मराठी भाषणे (खंड 18, तीन भाग, 2002), त्यांची पत्रकारिता (खंड 19 आणि 20, 2005), पत्रव्यवहार (खंड 21) आणि छायाचित्र-चरित्र (खंड 22) ^{4 5}.
• हिंदी मालिका: बाबासाहेब डॉ. आंबेडकर संपूर्ण वाङ्मय, 40 खंड, डॉ. आंबेडकर प्रतिष्ठानने अनुवादित व प्रकाशित केलेले; खंड 22–40 प्रथम 2019 मध्ये प्रकाशित झाले ^{6 7}.

दुव्यांविषयी महत्त्वाची सूचना. या सूचीतील प्रत्येक पानाचा दुवा परराष्ट्र मंत्रालयाच्या (MEA) अधिकृत PDF कडे जातो, https://www.mea.gov.in/images/CPV/VolumeN.pdf#page=P या स्वरूपात; यात P म्हणजे PDF फाइलमधील पानाचा क्रमांक (पानावर छापलेला क्रमांक नव्हे). पत्त्यात images हे लहान अक्षरांतच असायला हवे; Images असलेला जुना पत्ता आणि /Images/attach/amb/ येथील फाइल्स आता त्रुटीच्या पानावर नेतात. मजकुरात लिहिलेल्या पानांच्या मर्यादा (उदा. “पृ. 3–22”) हे पुस्तकातील छापलेले पान-क्रमांक आहेत.

खाली वापरलेले स्थिती-दर्शक शब्द:

• हयातीत प्रकाशित – 6 डिसेंबर 1956 पूर्वी त्यांनी स्वतः प्रकाशित केले.
• मरणोत्तर – त्यांच्या मृत्यूनंतर प्रथम छापले गेले, बहुधा BAWS मध्ये.
• अपूर्ण – त्यांनी ते अपूर्ण सोडले.
• अप्रकाशित – अस्तित्वात आहे, पण कधीच छापले गेलेले नाही.
• हरवलेले – अस्तित्वात होते हे ज्ञात आहे, पण आता उपलब्ध नाही.

त्यांची अप्रकाशित कागदपत्रे कुठून आली

खालील अनेक बाबी आंबेडकरांनी कधीच प्रकाशित केल्या नव्हत्या. 1956 मध्ये त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांची कागदपत्रे, अप्रकाशित लेखनासह, दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या अभिरक्षकाने (custodian) ताब्यात घेतली आणि नंतर ती महाराष्ट्र शासनाच्या प्रशासक-जनरलकडे (Administrator General) सोपवली गेली. नागपूरचे वकील जे. बी. बनसोड यांनी हे लेखन प्रकाशित व्हावे म्हणून न्यायालयात धाव घेतली. शेवटी त्यांच्या पत्नी सविता आंबेडकर, त्यांचे नातू प्रकाश आंबेडकर व त्यांचे कुटुंबीय, आणि बनसोड यांचे एकमत झाले, आणि 18 सप्टेंबर 1981 रोजी वसंत मून यांनी महाराष्ट्र शासनासाठी कागदपत्रांनी भरलेल्या पाच लोखंडी पेट्या ताब्यात घेतल्या. संपादकांनी त्यांत अप्रकाशित लेखनाची 51 शीर्षके मोजली, आणि सिद्धार्थ महाविद्यालय, मुंबईचे माजी ग्रंथपाल एस. एस. रेगे यांच्याकडून आणखी 14 अप्रकाशित निबंध मिळाले ⁸. याविषयी अधिक माहिती physical-archives.md मध्ये आहे.

प्रबंध आणि शैक्षणिक शोधनिबंध

कोलंबिया (न्यूयॉर्क) आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स येथील त्यांचे विद्यापीठीय काम, आणि त्यांचे पहिले प्रकाशित संशोधन.

• Administration and Finance of the East India Company [ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रशासन आणि अर्थव्यवस्था] (1915) – हा न्यूयॉर्कमधील कोलंबिया विद्यापीठात आंबेडकरांनी सादर केलेला एम.ए.चा प्रबंध होता. ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी भारताच्या काही भागांवर राज्य करत असताना ती कशी चालवली जात होती, आणि तिने पैसा कसा उभा केला व खर्च केला, हे यात समजावले आहे. महाराष्ट्र शासनाने तो BAWS खंड 6 (1989) मध्ये छापेपर्यंत तो अप्रकाशित राहिला. तारखा: एम.ए. पदवीसाठी 15 मे 1915 रोजी सादर, कोलंबिया विद्यापीठ. ^{9 10} मूळ प्रत: कोलंबिया विद्यापीठ (न्यूयॉर्क) (न्यूयॉर्क, अमेरिका) – पाहा physical-archives.md.
• Castes in India: Their Mechanism, Genesis and Development [भारतातील जाती : त्यांची यंत्रणा, उत्पत्ती आणि विकास] (1916) – जात कशी सुरू झाली आणि ती स्वतःला कशी टिकवून ठेवते, हा प्रश्न विचारणारा एक विद्यार्थी-शोधनिबंध. आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की जात मुख्यतः गटाबाहेर विवाहाला बंदी घालून (अंतर्विवाह – endogamy) जिवंत ठेवली जाते, आणि बालविवाह व सक्तीचे वैधव्य यांसारख्या चालीरीती त्याच हेतूसाठी काम करतात. तारखा: 9 मे 1916 रोजी कोलंबिया विद्यापीठात प्रा. ए. ए. गोल्डनवायझर यांच्या मानववंशशास्त्र चर्चासत्रात वाचला; Indian Antiquary मध्ये मे 1917 मध्ये छापला (खंड XLI, BAWS मध्ये दिल्याप्रमाणे). ^{11 12 13 10}
• The National Dividend of India: A Historic and Analytical Study [भारताचा राष्ट्रीय लाभांश : एक ऐतिहासिक आणि विश्लेषणात्मक अभ्यास] (1916) – हे आंबेडकरांनी कोलंबिया विद्यापीठात केलेले डॉक्टरेटचे संशोधन होते. नंतर त्यांनी त्यावर पुन्हा काम करून “The Evolution of Provincial Finance in British India” (ब्रिटिश भारतातील प्रांतिक अर्थव्यवस्थेची उत्क्रांती, 1925) हा ग्रंथ तयार केला, आणि त्यानंतर कोलंबियाने त्यांना पीएच.डी. प्रदान केली. तारखा: 1916 मध्ये कोलंबियात सादर (कीर, प्रिचेट यांच्यामार्फत). सुधारून 1925 मध्ये लंडनमध्ये “The Evolution of Provincial Finance in British India” या नावाने प्रकाशित; त्यांच्या गुणपत्रकानुसार (transcript) कोलंबियाने 8 जून 1927 रोजी औपचारिकपणे पीएच.डी. प्रदान केली (प्रिचेट). इतर स्रोत इतर तारखा देतात. ^{14 15 10 16} मूळ प्रत: कोलंबिया विद्यापीठ, रजिस्ट्रार कार्यालय / विद्यापीठ अभिलेखागार (न्यूयॉर्क, अमेरिका) – पाहा physical-archives.md.
• Small Holdings in India and Their Remedies [भारतातील लहान शेतजमिनी आणि त्यांवरील उपाय] (1918) – अगदी लहान तुकड्यांत विभागल्या गेलेल्या भारतीय शेतांविषयीचा अर्थशास्त्रीय शोधनिबंध. आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की शेते मोठी करणे पुरेसे नाही; खरा उपाय म्हणजे औद्योगिकीकरण, ज्यामुळे जमिनीवरील अतिरिक्त मजूर शेतीतून बाहेर पडतील. तारखा: Journal of the Indian Economic Society, खंड I, 1918. ^{17 10}
• Provincial Decentralization of Imperial Finance in British India (M.Sc. thesis) [ब्रिटिश भारतातील साम्राज्य-वित्ताचे प्रांतिक विकेंद्रीकरण (एम.एस्सी. प्रबंध)] (1921) – लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधील आंबेडकरांचा पदव्युत्तर प्रबंध; भारतातील ब्रिटिश सरकारने काही आर्थिक अधिकार प्रांतांकडे कसे सोपवले, याविषयी. त्याचा विषय त्यांच्या 1925 मधील प्रांतिक अर्थव्यवस्थेवरील ग्रंथाच्या जवळचा आहे, पण हा प्रबंध स्वतः स्वतंत्र मजकूर म्हणून छापला गेलेला नाही. तारखा: एम.एस्सी. (अर्थशास्त्र), लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स. LSE च्या अभिलेखपालांच्या मते, 1920 मध्ये परतल्यावर त्यांनी “The Provincial Decentralisation of Imperial Finance in India” या शीर्षकाच्या प्रबंधाद्वारे आपली पदव्युत्तर पदवी पूर्ण करण्यासाठी अर्ज केला. प्रिचेट यांचा कालपट एम.एस्सी. प्रबंधाचे वर्ष 1922 देतो; इतर स्रोत 1921 म्हणतात. ^{18 16} मूळ प्रत: LSE ग्रंथालय अभिलेखागार / लंडन विद्यापीठ (लंडन, इंग्लंड) – पाहा physical-archives.md.
• The Problem of the Rupee: Its Origin and Its Solution [रुपयाचा प्रश्न : त्याचे मूळ आणि त्यावरील उपाय] (1923) – रौप्यमानापासून (silver standard) “सुवर्ण विनिमय मानापर्यंत” (gold exchange standard) भारतीय चलनाचा इतिहास. आंबेडकर सुवर्ण विनिमय मानावर टीका करतात, कारण त्यात सरकार आपल्या मर्जीनुसार रुपये काढू शकत होते; आणि किमती स्थिर राहाव्यात म्हणून रुपये काढण्यावर निश्चित मर्यादा असलेल्या सुवर्णमानाकडे (gold standard) परत जावे, असा युक्तिवाद करतात. तारखा: डॉक्टरेटचा प्रबंध, लंडन विद्यापीठ (LSE): मार्च 1923 मध्ये सादर, ऑगस्ट 1923 मध्ये पुन्हा सादर, नोव्हेंबर 1923 मध्ये स्वीकृत (LSE अभिलेखपाल); पी. एस. किंग अँड सन, लंडन यांनी 1923 मध्ये प्रकाशित केला. 1947 मध्ये “History of Indian Currency and Banking, Vol. 1” या नावाने पुन्हा प्रसिद्ध. ^{19 20 21 18 16 22 23 24}

ग्रंथ आणि पुस्तिका

ग्रंथ आणि छोट्या पुस्तिका; त्यांपैकी बहुतेक आंबेडकरांनी स्वतःच्या हयातीत स्वतः प्रकाशित केल्या. “The Buddha and His Dhamma” (बुद्ध आणि त्यांचा धम्म) हा ग्रंथ 1957 मध्ये, त्यांच्या मृत्यूनंतर एका वर्षाने, प्रसिद्ध झाला.

• The Evolution of Provincial Finance in British India: A Study in the Provincial Decentralization of Imperial Finance [ब्रिटिश भारतातील प्रांतिक अर्थव्यवस्थेची उत्क्रांती : साम्राज्य-वित्ताच्या प्रांतिक विकेंद्रीकरणाचा अभ्यास] (1925) – ब्रिटिश भारतातील प्रांतांना त्यांची स्वतःची अर्थव्यवस्था कशी मिळत गेली, याचा मागोवा हा ग्रंथ घेतो: जुन्या केंद्रीकृत “साम्राज्य पद्धती”पासून (Imperial System), नेमून दिलेल्या रकमांवर (assignments) आणि वाटून घेतलेल्या महसुलावर आधारित अंदाजपत्रकांमार्गे, गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट, 1919 ने केलेल्या बदलांपर्यंत; या बदलांवर आंबेडकर टीका करतात. तारखा: पी. एस. किंग अँड सन, लंडन, 1925, कोलंबियाचे प्रा. एडविन आर. ए. सेलिग्मन यांच्या प्रस्तावनेसह. त्यांच्या कोलंबियातील डॉक्टरेटच्या संशोधनावर आधारित (“The National Dividend of India” पाहा). प्रिचेट यांचे 1920 च्या दशकाचे पान याला त्यांचा “London School of Economics M.A. thesis” असेही म्हणते — स्रोतांमध्ये सुसंगती नाही. ^{14 15 25 16}
• Annihilation of Caste [जातिनिर्मूलन] (1936) – आंबेडकरांना लाहोरमध्ये जातिविरोधी भाषण देण्यासाठी निमंत्रित केले होते, पण त्यांचा मजकूर वाचल्यावर आयोजकांनी माघार घेतली. त्यांनी तो स्वतः छापला. त्यात ते असा युक्तिवाद करतात की जात छोट्या सुधारणांनी संपवता येणार नाही, कारण ती हिंदू धर्मग्रंथांतील धार्मिक श्रद्धांवर उभी आहे, आणि खऱ्या बदलासाठी स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता आवश्यक आहेत. तारखा: जात-पात-तोडक मंडळ, लाहोर यांच्या 1936 च्या वार्षिक परिषदेसाठी अध्यक्षीय भाषण म्हणून लिहिले, जे कधीच दिले गेले नाही; आंबेडकरांनी ते 1936 मध्ये स्वतः प्रकाशित केले. दुसरी आवृत्ती 1937 (गांधींचे लेख आणि आंबेडकरांच्या उत्तरासह); तिसरी आवृत्ती 1944. BAWS मध्ये 1944 चा मजकूर पुनर्मुद्रित आहे. ^{26 27 28 29 10}
• Federation versus Freedom [संघराज्य विरुद्ध स्वातंत्र्य] (1939) – गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट, 1935 मधील संघराज्य योजनेचे परीक्षण करणारे व्याख्यान. आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की ब्रिटिश प्रांत आणि संस्थाने यांना एकत्र जोडणारी ही योजना भारताला खरे स्वातंत्र्य किंवा जबाबदार शासन देणार नाही. तारखा: काळे स्मृती व्याख्यान, गोखले इन्स्टिट्यूट ऑफ पॉलिटिक्स अँड इकॉनॉमिक्स, पुणे, 29 जानेवारी 1939; “Tracts for the Times No. 3” म्हणून प्रकाशित. ^{30 31 32}
• Pakistan or the Partition of India [पाकिस्तान अथवा भारताची फाळणी] (1940) – मुस्लीम लीगच्या 1940 च्या लाहोर ठरावानंतर लिहिलेला हा ग्रंथ पाकिस्तानच्या बाजूने मुस्लिमांची भूमिका आणि त्याविरुद्ध हिंदूंची भूमिका मांडतो, आणि कोणते पर्याय आहेत असा प्रश्न विचारतो. आंबेडकर असा निष्कर्ष काढतात की मुस्लिमांना ती खरोखरच हवी असेल, तर सक्तीच्या आणि दुःखी एकत्र राहण्यापेक्षा फाळणी अधिक चांगली ठरू शकेल; आणि तुर्कस्तान, ग्रीस व बल्गेरिया यांचे उदाहरण देऊन लोकसंख्येच्या अदलाबदलीची चर्चा करतात. तारखा: प्रथम डिसेंबर 1940 मध्ये “Thoughts on Pakistan” म्हणून प्रकाशित; दुसरी आवृत्ती फेब्रुवारी 1945 मध्ये आणि तिसरी आवृत्ती 1946 मध्ये “Pakistan or the Partition of India” या शीर्षकाने (थॅकर अँड कं., मुंबई). BAWS मध्ये 1946 ची आवृत्ती पुनर्मुद्रित आहे. ^{33 34 35 36 37 38 39}
• Labour and Parliamentary Democracy [कामगार आणि संसदीय लोकशाही] (1943) – संसदीय लोकशाहीचा कामगारांसाठी काय अर्थ असायला हवा, याविषयी कामगार संघटनांच्या कार्यकर्त्यांसमोर दिलेले भाषण. कामगार संघटनांपेक्षा व्यापक असा स्वतःचा मजूर पक्ष (Labour Party) संघटित करून सरकार हाती घेण्याचे ध्येय कामगारांनी ठेवावे, असे आवाहन त्यांनी केले. तारखा: ऑल इंडिया ट्रेड युनियन वर्कर्स स्टडी कॅम्प, दिल्ली (8–17 सप्टेंबर 1943) याच्या समारोप सत्रातील भाषण; इंडियन फेडरेशन ऑफ लेबर यांनी प्रकाशित केले. ^{40 41}
• Mr. Gandhi and the Emancipation of the Untouchables [श्री. गांधी आणि अस्पृश्यांची मुक्ती] (1943) – अस्पृश्यांची संख्या, त्यांच्या राजकीय मागण्या आणि त्यांना असलेला हिंदूंचा विरोध, यांसह संयुक्त व स्वतंत्र मतदारसंघांवरील वादाची माहिती देणारे छोटे पुस्तक. आंबेडकर प्रस्तावनेत सांगतात की डिसेंबर 1942 मधील इन्स्टिट्यूट ऑफ पॅसिफिक रिलेशन्सच्या परिषदेसाठीचा निबंध म्हणून त्याची सुरुवात झाली. तारखा: थॅकर अँड कं., पहिली आवृत्ती डिसेंबर 1943. ^{42 43 44 45}
• Ranade, Gandhi and Jinnah [रानडे, गांधी आणि जीना] (1943) – समाजसुधारक महादेव गोविंद रानडे यांच्या सन्मानार्थ दिलेले भाषण. आंबेडकर रानडे यांच्या समाजसुधारणेवरील निष्ठेची प्रशंसा करतात, आणि गांधी व जीना यांच्याभोवती त्यांना दिसलेल्या अंध विभूतिपूजेवर टीका करतात. तारखा: म. गो. रानडे यांच्या 101 व्या जयंतीनिमित्त भाषण, गोखले मेमोरियल हॉल, पुणे, 18 जानेवारी 1943; 1943 मध्ये प्रकाशित. ^{46 47 48}
• Communal Deadlock and a Way to Solve It [जातीय-धार्मिक कोंडी आणि ती सोडवण्याचा एक मार्ग] (1945) – विधिमंडळातील जागा भारतातील विविध समाजांमध्ये वाटून देण्याचा प्रस्ताव. आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की एका समाजाचे “बहुमताचे राज्य” अन्याय्य आहे: बहुसंख्य समाजाला इतरांपेक्षा अधिक जागा मिळू शकतात, पण केवळ स्वबळावर पूर्ण बहुमत कधीच नाही. तारखा: ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशनच्या अधिवेशनातील भाषण, मुंबई, 6 मे 1945; 1945 मध्ये प्रकाशित. ^{49 50}
• What Congress and Gandhi Have Done to the Untouchables [काँग्रेस आणि गांधी यांनी अस्पृश्यांचे काय केले?] (1945) – 1917 पासून काँग्रेस पक्षाच्या आणि गांधींच्या अस्पृश्यांविषयीच्या दृष्टिकोनावर केलेली सविस्तर, कागदपत्रांवर आधारित टीका. आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की त्यांचे कार्यक्रम म्हणजे अस्पृश्यांना खरी राजकीय सत्ता देणे नसून दानधर्म होता. तारखा: थॅकर अँड कं., जून 1945; दुसरी आवृत्ती 1946 (1946 च्या आवृत्तीतील प्रकरण IX हे BAWS खंड 9 मध्ये परिशिष्ट म्हणून जोडले आहे). ^{51 52 53 54 55 56 57}
• The Cabinet Mission and the Untouchables [कॅबिनेट मिशन आणि अस्पृश्य] (1946) – कॅबिनेट मिशनच्या 10 मे 1946 च्या निवेदनाने अस्पृश्यांकडे कसे दुर्लक्ष केले होते, असा प्रश्न विचारणारे पत्रक. तारखा: छापील पत्रक, 1946 (BAWS खंड 10); द टाइम्स ऑफ इंडिया, 15 ऑक्टोबर 1946 मधूनही BAWS खंड 17, भाग 2 मध्ये छापले आहे. ^{58 59}
• Who Were the Shudras? How They Came to Be the Fourth Varna in the Indo-Aryan Society [शूद्र पूर्वी कोण होते? इंडो-आर्यन समाजात ते चौथा वर्ण कसे बनले] (1946) – चौथा आणि सर्वांत खालचा वर्ण असलेल्या शूद्रांचा ऐतिहासिक अभ्यास. ते जिंकलेले अनार्य वंशाचे लोक होते हा सिद्धांत आंबेडकर नाकारतात, आणि ते मूळचे क्षत्रिय (योद्धा) समाज होते, ज्यांना ब्राह्मणांशी झालेल्या संघर्षांनंतर खाली ढकलले गेले, असा युक्तिवाद करतात. तारखा: पहिली आवृत्ती 1946 (थॅकर अँड कं., मुंबई); दुसरी आवृत्ती 1947; तिसरी 1970 (BAWS खंड 7 मध्ये नोंदल्याप्रमाणे). ^{60 61 62 63 64}
• The Untouchables: Who Were They and Why They Became Untouchables? [अस्पृश्य मूळचे कोण? ते अस्पृश्य का बनले?] (1948) – अस्पृश्यतेची सुरुवात कशी झाली याचा अभ्यास. आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की अस्पृश्य हे गावांबाहेर राहणाऱ्या “छिन्न जनांचे” (Broken Men) वंशज होते, ते बौद्धच राहिले, आणि अस्पृश्यतेचा जन्म “इ.स. 400 च्या सुमारास” (“some time about 400 A.D.”) झाला; त्याचे एक कारण असे की ब्राह्मणांनी गोमांस खाणे सोडून दिल्यानंतरही ते गोमांस खात राहिले. तारखा: प्रथम ऑक्टोबर 1948 मध्ये अमृत बुक कं., नवी दिल्ली यांनी प्रकाशित (BAWS खंड 7). ^{65 66 67 68 69 70 71}
• Thoughts on Linguistic States [भाषिक राज्यांविषयी विचार] (1955) – राज्य पुनर्रचना आयोगाच्या अहवालाला उत्तर म्हणून लिहिलेले हे छोटे पुस्तक “एक राज्य, एक भाषा” हे तत्त्व स्वीकारते, पण खूप मोठ्या राज्यांबाबत इशारा देते. आंबेडकर उत्तर प्रदेशचे तीन राज्यांत विभाजन करण्याचा प्रस्ताव मांडतात, आणि उत्तर व दक्षिण यांच्यातील तणाव कमी करण्यासाठी भारताला दुसऱ्या राजधानीची गरज आहे, असे सुचवतात. तारखा: प्रथम 1955 मध्ये प्रकाशित. ^{72 73 74 75 76}
• The Buddha and His Dhamma [बुद्ध आणि त्यांचा धम्म] (1957) – सामान्य वाचकांसाठी आंबेडकरांनी पुन्हा सांगितलेले बुद्धांचे जीवन आणि शिकवण, आठ खंडांत (books), प्रास्ताविक आणि उपसंहारासह. ते धम्म हा बुद्धी, समता आणि करुणा यांवर आधारित नैतिक आणि सामाजिक मार्ग म्हणून मांडतात. तारखा: 1956 मध्ये पूर्ण; मरणोत्तर 1957 मध्ये पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी, मुंबई यांनी प्रकाशित (BAWS खंड 11 च्या पुरवणीची प्रस्तावना). BAWS चे 2014 चे पुनर्मुद्रण पहिली आवृत्ती म्हणून “Siddharth Publication: 1957” असे नाव देते. ^{77 78 79 80 81 82} मूळ प्रत: पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी, मुंबई (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Bouddha Pooja Path [बौद्ध पूजा पाठ] (तारीख नाही) – नव्या बौद्ध समाजाच्या वापरासाठी बौद्ध प्रार्थना आणि गाथा (वंदना) यांचे छोटे पुस्तक. तारखा: देवनागरी लिपीत छापलेले बौद्ध प्रार्थनांचे संकलन; BAWS खंड 16 (1998) मध्ये ते Book IV म्हणून छापले आहे. त्याच्या पहिल्या स्वतंत्र मुद्रणाचे वर्ष BAWS देत नाही (बहुधा 1956 असे दिले जाते), आणि त्यातील पाली व मराठी यांचे नेमके मिश्रण तपासलेले नाही. ⁸³

आयोगांना दिलेली निवेदने आणि साक्षी

भारताचे भवितव्य ठरवणाऱ्या ब्रिटिश आणि भारतीय समित्यांसाठी त्यांनी लिहिलेली, किंवा त्यांच्यासमोर प्रत्यक्ष दिलेली निवेदने.

• Evidence before the Southborough Committee on Franchise [मताधिकारविषयक साउथबरो समितीसमोरील साक्ष] (1919) – नवे मतदान-नियम आखणाऱ्या ब्रिटिश समितीला आंबेडकरांनी सांगितले की “अस्पृश्य” हिंदू हे “स्पृश्य” हिंदूंपासून वेगळा सामाजिक गट आहेत. विधिमंडळांमध्ये ते स्वतःसाठी स्वतः बोलू शकतील म्हणून त्यांनी स्वतंत्र प्रतिनिधित्वाची मागणी केली. तारखा: 27 जानेवारी 1919 रोजी लेखी निवेदन आणि तोंडी तपासणी (Reforms Committee (Franchise) Report, Vol. II, 1919). ^{84 10}
• Statement of Evidence and Oral Evidence before the Royal Commission on Indian Currency and Finance [भारतीय चलन आणि वित्तविषयक शाही आयोगासमोरील लेखी व तोंडी साक्ष] (1925) – भारताच्या चलनाविषयीच्या ब्रिटिश आयोगासमोर आंबेडकरांनी लेखी आणि तोंडी साक्ष दिली. त्यांनी “सुवर्ण विनिमय मानाच्या” (gold exchange standard) विरोधात, आणि किमती स्थिर ठेवील अशा पद्धतीच्या बाजूने युक्तिवाद केला. तारखा: आयोगाच्या प्रश्नावलीला उत्तर म्हणून लेखी निवेदन; 15 डिसेंबर 1925 रोजी तोंडी साक्ष (आयोगाच्या अहवालात छापलेली, खंड II आणि IV, 1926). ^{85 86 87}
• Evidence before the Indian Statutory Commission (Simon Commission) [भारतीय वैधानिक आयोगासमोरील (सायमन कमिशन) साक्ष] (1928) – सायमन कमिशनने दलित वर्गांची स्थिती आणि राजकीय हक्क यांविषयी आंबेडकरांना प्रश्न विचारले. तारखा: तोंडी साक्ष, 23 ऑक्टोबर 1928. ^{88 89}
• Statement concerning the Safeguards for the Protection of the Interests of the Depressed Classes as a Minority [अल्पसंख्याक म्हणून दलित वर्गांच्या हितरक्षणासाठीच्या संरक्षक तरतुदींविषयी निवेदन] (1928) – दलित वर्ग हा कायदेशीर संरक्षणाची गरज असलेला अल्पसंख्याक समाज आहे, आणि त्यात विधिमंडळांतील व सरकारी नोकऱ्यांतील प्रतिनिधित्व येते, असा युक्तिवाद करणारे निवेदन. तारखा: बहिष्कृत हितकारिणी सभेच्या वतीने भारतीय वैधानिक आयोगाला 29 मे 1928 रोजी सादर. ^{90 89}
• Statement concerning the State of Education of the Depressed Classes in the Bombay Presidency [मुंबई इलाख्यातील दलित वर्गांच्या शिक्षणाच्या स्थितीविषयी निवेदन] (1928) – अधिकृत आकडेवारी वापरून हे निवेदन दाखवते की दलित वर्गांची किती थोडी मुले शाळा-महाविद्यालयांत होती, आणि शिष्यवृत्ती, वसतिगृहे व विशेष साहाय्य यांची मागणी करते. तारखा: बहिष्कृत हितकारिणी सभेच्या वतीने भारतीय वैधानिक आयोगाला 29 मे 1928 रोजी सादर. ^{91 89}
• Report on the Constitution of the Government of Bombay Presidency (Views and Recommendations to the Indian Statutory Commission) [मुंबई इलाख्याच्या शासनाच्या घटनेविषयी अहवाल (भारतीय वैधानिक आयोगाला मते व शिफारशी)] (1929) – सायमन कमिशनसोबत काम करणाऱ्या समितीसाठी आंबेडकरांनी स्वतःचा स्वतंत्र अहवाल लिहिला. त्यांनी प्रौढ मताधिकार, दलित वर्गांसाठी राखीव जागा आणि निवडून आलेल्या मंत्र्यांना अधिक अधिकार यांची शिफारस केली. तारखा: सायमन कमिशनसोबत काम केलेल्या मुंबई प्रांतिक समितीचे सदस्य म्हणून तयार केला; प्रिचेट याचे वर्ष 1929 देतात. ^{92 89 16}
• A Scheme of Political Safeguards for the Protection of the Depressed Classes in the Future Constitution of a Self-Governing India [स्वशासित भारताच्या भावी संविधानात दलित वर्गांच्या संरक्षणासाठी राजकीय संरक्षक तरतुदींची योजना] (1930) – नव्या संविधानात दलित वर्गांसाठीच्या मागण्यांची यादी: समान नागरिकत्व, सामाजिक बहिष्काराविरुद्ध कायदे, विधिमंडळे व नोकऱ्या यांत न्याय्य प्रतिनिधित्व, आणि शिक्षणात विशेष काळजी. तारखा: डॉ. आंबेडकर आणि रावबहादूर आर. श्रीनिवासन यांचे निवेदन, पहिल्या गोलमेज परिषदेच्या (1930–31) अल्पसंख्याक उपसमितीच्या अहवालाला जोडलेले. ^{93 94}
• Claims of Minority Communities – Joint Memorandum (Minorities Pact) [अल्पसंख्याक समाजांच्या मागण्या – संयुक्त निवेदन (अल्पसंख्याक करार)] (1931) – मुस्लीम, दलित वर्ग, भारतीय ख्रिस्ती, अँग्लो-इंडियन आणि युरोपियन प्रतिनिधींनी संरक्षणासाठीच्या आपल्या समान मागण्या मांडणारे संयुक्त निवेदन. तारखा: दुसरी गोलमेज परिषद, 1931 मधील अनेक अल्पसंख्याक प्रतिनिधिमंडळांचे संयुक्त निवेदन. ^{95 96}
• Supplementary Memorandum on the Claims of the Depressed Classes for Special Representation [विशेष प्रतिनिधित्वासाठी दलित वर्गांच्या मागण्यांविषयी पुरवणी निवेदन] (1931) – दलित वर्गांना किती जागा मिळाव्यात हे स्पष्टपणे मांडणारे आणि स्वतंत्र मतदारसंघांची मागणी करणारे पुढील निवेदन. तारखा: डॉ. आंबेडकर आणि रावबहादूर आर. श्रीनिवासन यांच्याकडून, अल्पसंख्याक समिती, दुसरी गोलमेज परिषद (1931). ^{97 96}
• Note Submitted to the Indian Franchise Committee (Lothian Committee) [भारतीय मताधिकार समितीला (लोथियन समिती) सादर केलेली टिपणी] (1932) – नव्या संविधानाखाली मताधिकार कोणाला मिळावा हे ठरवणाऱ्या ब्रिटिश समितीला दलित वर्गांच्या दृष्टिकोनातून लिहिलेली टिपणी. तारखा: 1 मे 1932. ^{98 94}
• Evidence before the Joint Committee on Indian Constitutional Reform (questions to witnesses) [भारतीय घटनात्मक सुधारणांवरील संयुक्त समितीसमोरील साक्ष (साक्षीदारांना प्रश्न)] (1933) – नव्या भारतीय संविधानावरील ब्रिटिश संसदेच्या संयुक्त समितीचे सदस्य म्हणून आंबेडकरांनी अनेक साक्षीदारांची उलटतपासणी केली, त्यात पुणे कराराविषयीच्या प्रश्नांचाही समावेश होता. तारखा: जून–नोव्हेंबर 1933, लंडन; त्यांनी तपासलेल्या साक्षीदारांत विन्स्टन चर्चिल (24–25 ऑक्टोबर 1933) आणि सर सॅम्युएल होअर यांचा समावेश होता. ^{99 96}
• Representation Relating to the Grievances of the Watandar Mahars, Mangs etc. [वतनदार महार, मांग इत्यादींच्या गाऱ्हाण्यांविषयी निवेदन] (1939) – गावकामगारांच्या ताब्यातील महार वतन जमिनींवरील नव्या करांविरुद्ध मुंबई सरकारला केलेला अर्ज. तारखा: BAWS मध्ये (कीर यांचा हवाला देऊन) याचा संबंध डिसेंबर 1939 मध्ये अहमदनगर जिल्ह्यातील हरेगाव येथे झालेल्या वतनदार महार व मांग परिषदेशी जोडला आहे. ^{100 101}
• Grievances of the Scheduled Castes (Memorandum to the Governor-General) [अनुसूचित जातींची गाऱ्हाणी (गव्हर्नर-जनरल यांना निवेदन)] (1942) – केवळ केंद्र सरकारच दूर करू शकेल अशा अनुसूचित जातींच्या राजकीय, शैक्षणिक आणि इतर गाऱ्हाण्यांची यादी देणारे गोपनीय निवेदन; उदा. केंद्रीय विधिमंडळात आणि कार्यकारी मंडळात खूप कमी जागा, सार्वजनिक सेवांत वाटा नसणे, आणि उच्च शिक्षणासाठी साहाय्य नसणे. तारखा: 29 ऑक्टोबर 1942 रोजी गव्हर्नर-जनरल (लॉर्ड लिनलिथगो) यांना सादर; लेखकाने प्रकाशित केलेल्या पुस्तिकेतून पुनर्मुद्रित. ^{102 103}
• Memorandum Submitted to the Cabinet Mission [कॅबिनेट मिशनला सादर केलेले निवेदन] (1946) – स्वतंत्र भारतात अनुसूचित जातींचे संरक्षण कसे व्हावे याविषयी ऑल-इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशनने ब्रिटिश कॅबिनेट मिशनकडे केलेल्या मागण्या. तारखा: 1946 (BAWS, कीर यांचा हवाला देऊन). ¹⁰⁴
• States and Minorities: What Are Their Rights and How to Secure Them in the Constitution of Free India [राज्ये आणि अल्पसंख्याक : त्यांचे हक्क कोणते आणि स्वतंत्र भारताच्या संविधानात ते कसे सुरक्षित करावेत] (1947) – “युनायटेड स्टेट्स ऑफ इंडिया”साठी आदर्श संविधान म्हणून लिहिलेले हे निवेदन मूलभूत हक्क, अनुसूचित जातींसाठी संरक्षक तरतुदी आणि एक आर्थिक योजना मांडते. मोठी विषमता टाळण्यासाठी शेती आणि प्रमुख उद्योगांची राज्याकडे मालकी (“राज्य समाजवाद” – State Socialism) असावी, असा प्रस्ताव त्यात आहे. तारखा: ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशनच्या वतीने संविधान सभेला दिलेले निवेदन; 1947 मध्ये प्रकाशित. ^{105 106 107 108}
• India and the British Commonwealth (note) [भारत आणि ब्रिटिश राष्ट्रकुल (टिपणी)] (1948) – प्रजासत्ताक भारताने ब्रिटिश राष्ट्रकुलाशी जोडलेले राहावे का, आणि कसे, याविषयी टिपणी. तारखा: नोव्हेंबर 1948 (अर्थमंत्र्यांनी त्यांना 19 नोव्हेंबर 1948 रोजी लिहिलेल्या पत्रानंतर BAWS ही टिपणी छापते). ¹⁰⁹
• Maharashtra as a Linguistic Province [भाषिक प्रांत म्हणून महाराष्ट्र] (1948) – भाषावार प्रांतांचा अभ्यास करणाऱ्या सरकारी आयोगाला दिलेले निवेदन. आंबेडकर मराठी भाषिक प्रांताला पाठिंबा देतात, आणि मुंबई शहर महाराष्ट्राबाहेर ठेवावे या दाव्याविरुद्ध मुद्देसूद युक्तिवाद करतात. तारखा: भाषावार प्रांत आयोगाला (Linguistic Provinces Commission) सादर केलेले निवेदन; 1948 मध्ये प्रकाशित. ¹¹⁰
• Written Evidence to the Bombay University Reforms Committee [मुंबई विद्यापीठ सुधारणा समितीला लेखी साक्ष] (तारीख नाही) – मुंबई विद्यापीठातील सुधारणांविषयीच्या प्रश्नावलीला आंबेडकरांनी दिलेली उत्तरे; मागास समाजांपर्यंत शिक्षण कसे पोहोचवता येईल, याचाही त्यात समावेश आहे. तारखा: BAWS खंड 2 मध्ये परिशिष्ट III म्हणून छापलेली; अनुक्रमणिकेत तारीख दिलेली नाही. ^{111 89}

भाषणे, निवेदने आणि विधिमंडळातील नोंदी

विधिमंडळांत, परिषदांत आणि संसदेत दिलेल्या भाषणांचे संग्रह, आणि महत्त्वाची सार्वजनिक निवेदने. स्वतंत्र भाषणांची यादी src/data/speeches.json मध्ये आहे.

• Dr. Babasaheb Ambedkar yanchi Bhashane (His Marathi Speeches, 1920–1956) [डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची भाषणे (त्यांची मराठी भाषणे, 1920–1956)] (1920) – मराठीतील त्यांच्या भाषणांचे तीन खंड; याच भाषेत ते आपल्या बहुतेक अनुयायांशी बोलत. ही भाषणे मुख्यतः मूकनायक, बहिष्कृत भारत, जनता आणि प्रबुद्ध भारत यांतील वृत्तांतांमधून गोळा केली आहेत. तारखा: 1920–1956 ची भाषणे, वृत्तपत्रांतून संकलित; प्रथम BAWS मराठी खंड 18 (3 भाग) म्हणून 15 ऑक्टोबर 2002 रोजी प्रकाशित. ^{5 112 113 5 112 113 4}
• Bahishkrit Hitakarini Sabha (aims and memorandum of association) [बहिष्कृत हितकारिणी सभा (उद्दिष्टे आणि घटनापत्र)] (1924) – “बहिष्कृतांच्या कल्याणासाठीची संस्था” (Society for the Welfare of the Excluded) हिची स्थापनेची कागदपत्रे; 9 मार्च 1924 रोजी त्यांनी आयोजित केलेल्या सभेत ही संस्था स्थापन झाली. तारखा: स्थापना 1924. ^{114 115}
• Mahad Satyagraha: Speeches and Documents (1927) [महाड सत्याग्रह : भाषणे आणि कागदपत्रे (1927)] (1927) – महाड (कुलाबा जिल्हा) येथील चवदार तळे हे सार्वजनिक पाण्याचे तळे वापरण्यासाठी झालेल्या संघर्षाविषयी, आणि ज्या परिषदेत मनुस्मृती जाळण्यात आली त्या डिसेंबर 1927 च्या परिषदेविषयी वृत्तांत, भाषणे आणि कागदपत्रे. आंबेडकरांनी या परिषदेची तुलना 1789 च्या फ्रेंच नॅशनल असेंब्लीशी केली. तारखा: मार्च आणि डिसेंबर 1927. ^{116 117}
• Speeches (1927–1956) collected in BAWS Vol. 17, Part 3 [BAWS खंड 17, भाग 3 मध्ये संकलित भाषणे (1927–1956)] (1927) – त्यांच्या सार्वजनिक भाषणांचा कालक्रमानुसार संग्रह: 1927 च्या कोरेगाव स्मारकाजवळील सभेपासून 1956 मधील काठमांडू येथील त्यांच्या शेवटच्या भाषणापर्यंत; त्यात येवला (1935), 1936 ची महार परिषद, 1942 च्या नागपूर परिषदा आणि 1956 चे धर्मांतराचे भाषण यांचा समावेश आहे. तारखा: 159 भाषणे, 1 जानेवारी 1927 – 20 नोव्हेंबर 1956; बहुतेक वृत्तपत्रांतील वृत्तांत आणि चरित्रे यांवरून पुन्हा जुळवलेली. ^{118 119 120}
• Speeches in the Bombay Legislative Council and Assembly (1927–1939) [मुंबई विधान परिषद आणि विधानसभेतील भाषणे (1927–1939)] (1927) – मुंबई विधिमंडळाचे नामनियुक्त सदस्य (फेब्रुवारी 1927 पासून) आणि नंतर निवडून आलेले सदस्य म्हणून दिलेली सत्तेचाळीस भाषणे. त्यांत अंदाजपत्रके, शिक्षण, महार वतन पद्धती, खोती जमीनपद्धती, पोलिसांचे अधिकार, दारूबंदी, प्रसूती लाभ आणि कामगारांचे संप हे विषय येतात. तारखा: 24 फेब्रुवारी 1927 च्या त्यांच्या पहिल्या अंदाजपत्रकीय भाषणापासून ऑक्टोबर 1939 मधील युद्धविषयक चर्चांपर्यंत. ^{121 122}
• Bills to Amend the Bombay Hereditary Offices Act (Mahar Watan) [मुंबई वंशपरंपरागत अधिकारपद कायद्यात दुरुस्तीची विधेयके (महार वतन)] (1928) – महार गावकामगारांना “वतन” पद्धतीतून मुक्त करण्यासाठीची विधेयके; या पद्धतीमुळे जमिनीच्या लहान तुकड्यांच्या बदल्यात ते बिनपगारी किंवा अत्यल्प मोबदल्याच्या वंशपरंपरागत गावकामांना बांधलेले होते. तारखा: 1928 चे विधेयक क्र. XII (19 मार्च 1928) आणि 1937 चे विधेयक क्र. XXIII (17 सप्टेंबर 1937). ^{123 122}
• Kalaram Temple Entry Satyagraha, Nasik, and the Temple Entry Movement (documents) [काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रह, नाशिक, आणि मंदिर प्रवेश चळवळ (कागदपत्रे)] (1930) – नाशिकच्या काळाराम मंदिरात अस्पृश्यांना प्रवेश मिळावा म्हणून झालेल्या मोहिमेविषयी, आणि व्यापक मंदिर प्रवेश चळवळीविषयी वृत्तांत आणि निवेदने. तारखा: 1930–1935. ^{124 117}
• Speeches at the Round Table Conferences, London (1930–1931) [गोलमेज परिषदांमधील भाषणे, लंडन (1930–1931)] (1930) – भारताच्या भावी संविधानाविषयी लंडनमध्ये झालेल्या परिषदांमध्ये आंबेडकरांनी दलित वर्गांचे प्रतिनिधित्व केले. त्यांनी पूर्ण अधिवेशनांत, तसेच संघराज्य रचना, प्रांत, अल्पसंख्याक, मताधिकार, संरक्षण आणि सेवा यांवरील समित्यांत भाषणे केली. तारखा: पहिले सत्र नोव्हेंबर 1930 – जानेवारी 1931; दुसरे सत्र सप्टेंबर – डिसेंबर 1931. ^{125 94 96}
• Independent Labour Party (programme) [स्वतंत्र मजूर पक्ष (कार्यक्रम)] (1936) – भूमिहीन शेतमजूर, गरीब कुळे आणि कामगार यांच्यासाठी लढण्यासाठी त्यांनी 1936 मध्ये स्थापन केलेल्या राजकीय पक्षाची उद्दिष्टे आणि कार्यक्रम, द टाइम्स ऑफ इंडियामध्ये आलेल्या वृत्तानुसार. तारखा: स्थापना 1936. ^{126 115}
• Bill No. XX of 1937 to Abolish the Khoti System [खोती पद्धत नष्ट करण्यासाठी 1937 चे विधेयक क्र. XX] (1937) – कोकणातील “खोती” पद्धत संपवण्यासाठी आंबेडकरांनी तयार केलेले खासगी विधेयक; या पद्धतीत जमीनदार कुळांकडून खंड वसूल करत आणि त्यांचे शोषण करू शकत. त्याच दिवशी त्यांनी विधेयकाच्या समर्थनार्थ भाषण केले. तारखा: मुंबई विधानसभेत 17 सप्टेंबर 1937 रोजी मांडले. ¹²⁷
• A Bill to Control and Regulate Money-Lending [सावकारीवर नियंत्रण आणि नियमन करणारे विधेयक] (1938) – व्याजावर नियंत्रण ठेवून आणि परवाने व हिशेब बंधनकारक करून गरीब कर्जदारांचे सावकारांपासून संरक्षण करण्यासाठीचा कायद्याचा मसुदा. तारखा: खासगी विधेयक, मुंबई विधानसभा (BAWS नेमकी तारीख देत नाही). ^{128 129}
• Moses and His Significance [मोझेस आणि त्यांचे महत्त्व] (1941) – मोझेस आणि निर्गमनाच्या कथेविषयीचा त्यांचा छोटा निबंध; ही कथा दलित वर्गांसाठीच्या त्यांच्या कार्याला “प्रेरणा आणि आशेचा चिरंतन स्रोत” ठरली. हा मजकूर मुंबईतील इस्रायली वाणिज्य दूतावासाच्या 1991 मधील लेखात (“News from Israel”) मिळतो, जो खंडात “डॉ. आंबेडकर आणि ज्यू लोक” या शीर्षकाखाली छापला आहे; नोव्हेंबर 1941 मध्ये “The Jewish Advocate” ला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी पॅलेस्टाइनमधील ज्यूंच्या “तेथे निर्माण होत असलेल्या समाजव्यवस्थे”चे कौतुक केले, असे तो लेख दुय्यम वृत्तांत म्हणून सांगतो. तारखा: बॉम्बे सेंटिनेल, बहुधा 1941; “प्रजा बंधू” मध्ये पुनर्मुद्रित, 30 डिसेंबर 1991. ^{130 131 101}
• Answers to Questions in the Central Legislative Assembly as Labour Member (1942–1946) [मजूर सदस्य म्हणून केंद्रीय विधानसभेतील प्रश्नांना उत्तरे (1942–1946)] (1942) – कामगार, खाणी, कारखाने, युद्धकाळातील काम आणि संबंधित विषयांवर केंद्रीय विधानसभेतील सदस्यांच्या प्रश्नांना आंबेडकरांनी दिलेली उत्तरे. तारखा: 14 सप्टेंबर 1942 – 12 एप्रिल 1946. ¹³²
• Constitution of the All India Scheduled Castes Federation [ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशनची घटना] (1942) – 1942 च्या नागपूर परिषदेत स्थापन झालेल्या अनुसूचित जातींच्या राष्ट्रीय पक्षाची नियमावली. तारखा: नागपूर येथे स्थापना, जुलै 1942. ^{133 115}
• Speeches as Labour Member of the Viceroy’s Executive Council (1942–1946) [व्हाइसरॉयच्या कार्यकारी मंडळाचे मजूर सदस्य म्हणून दिलेली भाषणे (1942–1946)] (1942) – ब्रिटिश भारत सरकारमध्ये आंबेडकर मजूर सदस्य (कामगार मंत्री) असताना दिलेली अडुसष्ट भाषणे आणि निवेदने. त्यांत कारखाना कायदे, खाणीत काम करणाऱ्या महिलांसाठी प्रसूती लाभ, महिलांनी जमिनीखाली काम करण्यावरील बंदी, आरोग्य विमा, रोजगार कार्यालये, कामगार संघटना, आणि दामोदर खोरे योजनेसारखे मोठे नदी-प्रकल्प हे विषय येतात. तारखा: जुलै 1942 – 1946. ^{134 135 136 137}
• Statement on the Cripps Proposals [क्रिप्स प्रस्तावांविषयी निवेदन] (1942) – सर स्टॅफर्ड क्रिप्स यांनी 1942 मध्ये आणलेल्या, भारताविषयीच्या ब्रिटिश युद्ध मंत्रिमंडळाच्या प्रस्तावांना आंबेडकरांनी दिलेला प्रतिसाद; या प्रस्तावांनी दलित वर्गांकडे दुर्लक्ष केले, असे ते म्हणाले. तारखा: 1942 चे वृत्तपत्रीय निवेदन (BAWS ते 18–20 जुलै 1942 च्या दलित वर्ग परिषदांच्या अहवालातून पुनर्मुद्रित करते). ¹³⁸
• Why Indian Labour Is Determined to Win the War [भारतीय कामगार युद्ध जिंकण्यासाठी कृतनिश्चयी का आहेत] (1942) – नाझीवादाविरुद्धच्या युद्धाला भारतीय कामगारांनी पाठिंबा का द्यावा, हे सांगणारे आकाशवाणीवरील भाषण; या युद्धातून अशी नवी व्यवस्था निर्माण व्हायला हवी, जिच्यात स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता ही जीवनातील वास्तवे बनतील, असा युक्तिवाद त्यात आहे. तारखा: ऑल इंडिया रेडिओच्या मुंबई केंद्रावरून दिलेले भाषण, “Indian Information”, 1 जानेवारी 1943 मध्ये छापलेले. ¹³⁹
• A Critique of the Proposals of the Cabinet Mission for Indian Constitutional Changes in So Far as They Affect the Scheduled Castes [भारतीय घटनात्मक बदलांसाठीच्या कॅबिनेट मिशनच्या प्रस्तावांची, अनुसूचित जातींवरील परिणामांपुरती, समीक्षा] (1946) – आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की ब्रिटिश कॅबिनेट मिशनच्या 1946 च्या योजनेने नव्या संविधानात अनुसूचित जातींना योग्य संरक्षक तरतुदींशिवाय सोडले. तारखा: 1946. ¹⁴⁰
• Speeches in the Constituent Assembly of India (1946–1949) [भारतीय संविधान सभेतील भाषणे (1946–1949)] (1946) – भारताचे संविधान लिहिणाऱ्या सभेतील आंबेडकरांची सर्व भाषणे: उद्दिष्टांच्या ठरावावरील (Objectives Resolution) त्यांचे पहिले भाषण, संविधानाचा मसुदा मांडताना केलेले भाषण, प्रत्येक अनुच्छेदावरील त्यांची उत्तरे, आणि संविधान स्वीकारण्यापूर्वीचे त्यांचे अंतिम भाषण. तारखा: 17 डिसेंबर 1946 पासून 26 नोव्हेंबर 1949 पर्यंत. ^{141 142 143 144 145}
• Answers to Questions in Parliament as Law Minister (1947–1951) [कायदामंत्री म्हणून संसदेतील प्रश्नांना उत्तरे (1947–1951)] (1947) – न्यायालये, निवडणुका, हिंदू कायदा सुधारणा, अनुसूचित जातींचे कर्मचारी आणि इतर विषयांवर खासदारांच्या प्रश्नांना त्यांनी दिलेली उत्तरे. तारखा: 18 नोव्हेंबर 1947 – 28 सप्टेंबर 1951. ¹⁴⁶
• Speeches in Parliament as Law Minister and Member of the Opposition (1947–1956) [कायदामंत्री आणि विरोधी पक्षाचे सदस्य म्हणून संसदेतील भाषणे (1947–1956)] (1947) – हंगामी संसदेत आणि नंतर राज्यसभेत विधेयके, संविधानातील दुरुस्त्या, निवडणुका, आंध्र राज्य विधेयक, अस्पृश्यताविषयक गुन्हे, परराष्ट्र धोरण आणि राज्य पुनर्रचना यांवर आंबेडकरांनी केलेली भाषणे. तारखा: 20 नोव्हेंबर 1947 पासून त्यांच्या मृत्यूपर्यंत; 1952–56 मधील राज्यसभेतील (Council of States) भाषणांचा समावेश. ^{147 148 149}
• The Hindu Code Bill (draft and speeches) [हिंदू कोड बिल (मसुदा आणि भाषणे)] (1947) – आंबेडकरांनी तयार केलेला हिंदू कोडचा मसुदा आणि कायदामंत्री म्हणून त्याच्या समर्थनार्थ केलेली त्यांची भाषणे. मालमत्ता, वारसा, पोटगी, विवाह, घटस्फोट, दत्तक आणि पालकत्व यांविषयीच्या हिंदू कायद्याचे संहितीकरण करणे हे या विधेयकाचे उद्दिष्ट होते. त्याने स्त्रियांना मालमत्तेचा वारसा मिळण्याचे हक्क दिले, घटस्फोटाला परवानगी दिली आणि एकपत्नीत्व हा नियम केला. तारखा: 17 नोव्हेंबर 1947 पासून 25 सप्टेंबर 1951 पर्यंत चर्चा. ^{150 151 152 153 154 155 156 157}
• Draft Constitution of India (with covering letter to the President of the Constituent Assembly) [भारतीय संविधानाचा मसुदा (संविधान सभेच्या अध्यक्षांना लिहिलेल्या सोबतच्या पत्रासह)] (1948) – आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखालील मसुदा समितीने तयार केलेला भारताच्या संविधानाचा पहिला संपूर्ण मसुदा, मुख्य निवडी स्पष्ट करणाऱ्या त्यांच्या डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांना लिहिलेल्या पत्रासह. तारखा: सोबतचे पत्र 21 फेब्रुवारी 1948 चे; मसुदा 26 फेब्रुवारी 1948 रोजी भारताच्या राजपत्रात (Gazette of India) प्रकाशित. ¹⁵⁸
• Scheduled Castes’ Emancipation – Draft Election Manifesto of the All India Scheduled Castes Federation [अनुसूचित जातींची मुक्ती – ऑल इंडिया शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशनचा निवडणूक जाहीरनाम्याचा मसुदा] (1951) – भारताच्या पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकीसाठीचा जाहीरनामा; त्यात अनुसूचित जातींसाठी आणि देशासाठी फेडरेशनचा कार्यक्रम मांडला आहे. तारखा: 6 ऑक्टोबर 1951 रोजी त्यांच्या नवी दिल्लीतील निवासस्थानी झालेल्या बैठकीत ठरवला (BAWS, खैरमोडे यांचा हवाला देऊन). ^{159 160}
• Statement in Explanation of His Resignation from the Cabinet [मंत्रिमंडळाच्या राजीनाम्याचे स्पष्टीकरण देणारे निवेदन] (1951) – आंबेडकरांनी नेहरूंचे मंत्रिमंडळ का सोडले याचे त्यांचे स्पष्टीकरण: हिंदू कोड बिलाला दिलेली वागणूक, अनुसूचित जातींकडे दुर्लक्ष, परराष्ट्र धोरण आणि काश्मीर यांविषयी त्यांचे मतभेद, आणि मंत्रिमंडळाची काम करण्याची पद्धत. त्यांना ते सभागृहात वाचू दिले गेले नाही, म्हणून त्यांनी ते वृत्तपत्रांना दिले. तारखा: नवी दिल्ली, 10 ऑक्टोबर 1951 या तारखेचे. ^{161 156} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन (आंबेडकरांची कागदपत्रे) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Buddhist Society of India (aims) [भारतीय बौद्ध महासभा (उद्दिष्टे)] (1955) – बौद्ध धर्माचा प्रसार करण्यासाठी आणि बौद्ध साहित्य प्रकाशित करण्यासाठी त्यांनी नोंदणी केलेल्या भारतीय बौद्ध महासभेची (Buddhist Society of India) उद्दिष्टे. तारखा: जनता, 14 मे 1955 मध्ये आलेल्या वृत्तानुसार. ^{162 115}
• The People’s Education Society (constitution and appeal) [पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी (घटना आणि आवाहन)] (तारीख नाही) – त्यांनी स्थापन केलेल्या शिक्षण संस्थेविषयीची कागदपत्रे; याच संस्थेने मुंबईत सिद्धार्थ महाविद्यालय सुरू केले. महाविद्यालयासाठी मुंबईची निवड का केली, याविषयीची त्यांची कारणेही यात आहेत. तारखा: BAWS च्या या विभागात स्थापनेची तारीख दिलेली नाही. ^{163 115}

लेख, परीक्षणे आणि प्रस्तावना

वृत्तपत्रे, नियतकालिके आणि इतरांच्या पुस्तकांसाठी लिहिलेले छोटे लेखन.

• Mr. Russell and the Reconstruction of Society [श्री. रसेल आणि समाजाची पुनर्रचना] (1918) – पहिल्या महायुद्धानंतर समाजाची पुनर्बांधणी कशी व्हावी, याविषयी बर्ट्रांड रसेल यांच्या विचारांचे पुस्तक-परीक्षण. माणसे उर्मींमुळे (impulses) कृती करतात या रसेल यांच्या मताची आंबेडकर चर्चा करतात, आणि संस्था कशा बदलता येतील असा प्रश्न विचारतात. तारखा: बर्ट्रांड रसेल यांच्या “Principles of Social Reconstruction” चे परीक्षण; BAWS मध्ये Journal of the Indian Economic Society, खंड I, 1918 असे दिले आहे. प्रिचेट यांचा कालपट “Journal of Indian Economics (1,1)” असे नाव देतो. ^{164 10}
• Review: Indian Currency and Exchange, by H. L. Chablani [परीक्षण : एच. एल. चाबलानी यांचे Indian Currency and Exchange] (1925) – भारतीय चलनावरील एका पुस्तकाचे छोटे आणि धारदार परीक्षण. आंबेडकरांना त्यात माहिती आणि स्पष्टीकरण दोन्ही तुटपुंजे वाटतात. तारखा: द सर्व्हंट ऑफ इंडिया, 25 जून 1925. ¹⁶⁵
• The Present Problem in Indian Currency (I and II) [भारतीय चलनाचा सध्याचा प्रश्न (I आणि II)] (1925) – रुपयाचा दर 1 शिलिंग 4 पेन्स ठरवावा की 1 शिलिंग 6 पेन्स, या वादावरील दोन वृत्तपत्रीय लेख. प्रत्येक पर्यायाचा किमतींवर आणि सामान्य लोकांवर काय परिणाम होईल, हे आंबेडकर समजावतात. तारखा: द सर्व्हंट ऑफ इंडिया, 1 एप्रिल आणि 16 एप्रिल 1925. ¹⁶⁶
• Caste and Conversion [जात आणि धर्मांतर] (1926) – हिंदू “शुद्धी” (पुन्हा धर्मात घेणे) चळवळीवरील लेख. हिंदू धर्म प्रचारक (missionary) धर्म का राहिला नाही, असा प्रश्न आंबेडकर विचारतात, आणि जातीमुळे बाहेरच्यांचे स्वागत करणे अशक्य होते, असे उत्तर देतात. तारखा: मूळतः “Telugu Samachar” विशेषांक, नोव्हेंबर 1926 मध्ये प्रकाशित (BAWS तळटीप). ¹⁶⁷
• Review: Report of the Taxation Enquiry Committee, 1926 [परीक्षण : कर चौकशी समितीचा अहवाल, 1926] (1926) – भारताच्या करपद्धतीवरील एका अधिकृत अहवालाचे आंबेडकर परीक्षण करतात, आणि धोरणांच्या अभ्यासासाठी समित्यांचा कसा वापर केला जातो यावर भाष्य करतात. तारखा: द सर्व्हंट ऑफ इंडिया, खंड IX, क्र. 13, 29 एप्रिल 1926. ¹⁶⁸
• Dr. Ambedkar’s Reply to Sir S. Radhakrishnan [सर एस. राधाकृष्णन यांना डॉ. आंबेडकरांचे उत्तर] (1936) – युगानुयुगे हिंदू धर्म टिकून राहिला यातूनच त्याची थोरवी सिद्ध होते, या तत्त्वज्ञ एस. राधाकृष्णन यांच्या युक्तिवादाला दिलेले छोटे उत्तर. तारखा: “The Lamp”, 25 जून 1936 मध्ये प्रकाशित (BAWS, खैरमोडे यांचा हवाला देऊन). ¹⁶⁹
• Thoughts on the Reform of Legal Education in the Bombay Presidency [मुंबई इलाख्यातील कायदा-शिक्षणाच्या सुधारणेविषयी विचार] (1936) – ते गव्हर्नमेंट लॉ कॉलेज, मुंबईचे प्राचार्य असताना लिहिलेला हा लेख वकिलांच्या प्रशिक्षणाच्या पद्धतीत बदल सुचवतो, उदा. वकिलांच्या कार्यालयांत (chambers) प्रत्यक्ष प्रशिक्षण. तारखा: Government Law College Magazine, खंड VII, क्र. 1, जानेवारी 1936 (महाविद्यालयाचे प्राचार्य म्हणून लिहिलेला). ^{170 171}
• Foreword to “Untouchable Workers of Bombay City” by G. R. Pradhan [जी. आर. प्रधान यांच्या “Untouchable Workers of Bombay City” (मुंबई शहरातील अस्पृश्य कामगार) ला प्रस्तावना] (1938) – मुंबईतील अस्पृश्य कामगारांच्या राहणीमानाच्या आणि कामाच्या परिस्थितीच्या सर्वेक्षणाला लिहिलेली प्रस्तावना. तारखा: राजगृह, दादर, 10 फेब्रुवारी 1938 या तारखेची (कर्नाटक पब्लिशिंग हाऊस, मुंबई, 1938). ¹⁷²
• Is Gandhi a Mahatma? [गांधी महात्मा आहेत का?] (1938) – आंबेडकरांचा सर्वच “महात्म्यां”वर अविश्वास आहे असे सांगणारा, आणि गांधींच्या शिकवणुकीने अस्पृश्यांना मदत झाली नाही असा युक्तिवाद करणारा धारदार लेख. तारखा: मूळतः “चित्रा” (मराठी), दिवाळी विशेषांक, 1938 मध्ये प्रकाशित (BAWS टीप). ^{173 174}
• Preface to “The Essence of Buddhism” by P. Lakshmi Narasu (third edition) [पी. लक्ष्मी नरसू यांच्या “The Essence of Buddhism” (बौद्ध धर्माचे सार) ला प्रस्तावना (तिसरी आवृत्ती)] (1948) – प्रा. पी. लक्ष्मी नरसू यांच्या बौद्ध धर्मावरील पुस्तकाच्या पुनर्मुद्रणाला आंबेडकरांनी लिहिलेली प्रस्तावना; त्यात जातीविरुद्ध लढणारे समाजसुधारक म्हणून नरसूंची प्रशंसा आहे. तारखा: 10 मार्च 1948 या तारखेची; तिसरी आवृत्ती 1948 मध्ये थॅकर अँड कं., मुंबई यांनी प्रकाशित केली. ^{175 176 177}
• Buddha and the Future of His Religion [बुद्ध आणि त्यांच्या धर्माचे भवितव्य] (1950) – आंबेडकर बुद्धांची तुलना येशू, मुहम्मद आणि कृष्ण यांच्याशी करतात, आणि बुद्धी व नीती यांवर आधारित बुद्धांची शिकवण हाच आधुनिक जगाला सर्वांत अनुरूप धर्म आहे, असा युक्तिवाद करतात. बौद्ध धर्माच्या प्रसारासाठी ते व्यावहारिक पावले सुचवतात. तारखा: महाबोधी (महाबोधी सोसायटी, कलकत्ता यांचे नियतकालिक), वैशाख अंक, खंड 58, मे 1950. ^{178 179}
• The Rise and Fall of the Hindu Woman: Who Was Responsible for It? [हिंदू स्त्रीचा उत्कर्ष आणि अधःपात : त्याला जबाबदार कोण?] (1951) – भारतीय स्त्रियांच्या अधोगतीसाठी बुद्धांना दोष देणाऱ्या एका मासिकातील लेखाला आंबेडकर उत्तर देतात. बुद्धांनी स्त्रियांचा दर्जा उंचावला, आणि त्यांच्या अधःपाताला मनुस्मृती जबाबदार होती, असा युक्तिवाद ते करतात. तारखा: महाबोधी, मे–जून 1951, खंड 59, पृ. 137–151 (BAWS तळटीप). हा लेख Eve’s Weekly (21 जानेवारी 1950) मधील एका लेखाला उत्तर देतो. ^{180 181}
• Need for Checks and Balances [नियंत्रण आणि संतुलनाची गरज] (1953) – भाषेच्या आधारावर निर्माण झालेल्या राज्यांविषयीचा वृत्तपत्रीय लेख. आंबेडकर इशारा देतात की अशा राज्यांत एखादी मोठी जात किंवा समाज लहान समाजांवर वर्चस्व गाजवू शकेल, म्हणून संविधानात संरक्षक तरतुदी असल्याच पाहिजेत. तारखा: द टाइम्स ऑफ इंडिया, 23 एप्रिल 1953. ¹⁸²
• Foreword to “Commodity Exchanges” by P. G. Salvi [पी. जी. साळवी यांच्या “Commodity Exchanges” (वस्तू बाजारपेठा) ला प्रस्तावना] (तारीख नाही) – भारतातील वस्तू बाजारपेठा (commodity exchanges) आणि त्यांचा शेतीशी असलेला संबंध यांवरील पुस्तकाची प्रशंसा करणारी छोटी प्रस्तावना. तारखा: BAWS मध्ये तारीख दिलेली नाही. ¹⁸³
• Foreword to “Social Insurance and India” by M. R. Idgunji [एम. आर. इडगुंजी यांच्या “Social Insurance and India” (सामाजिक विमा आणि भारत) ला प्रस्तावना] (तारीख नाही) – कामगार नुकसानभरपाईसारख्या सामाजिक विम्यावरील पुस्तकाला लिहिलेली छोटी प्रस्तावना. तारखा: BAWS मध्ये तारीख दिलेली नाही. ¹⁸⁴

अप्रकाशित आणि अपूर्ण हस्तलिखिते

त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले, आणि महाराष्ट्र शासनाने 1979 पासून प्रथम छापलेले लेखन. त्यांपैकी अनेक अपूर्ण आहेत.

• Ancient Indian Commerce [प्राचीन भारतीय व्यापार] (1915) – रोमन जग आणि मध्यपूर्व यांच्याशी भारताचा व्यापार, मध्ययुगातील व्यापार व इस्लामचा उदय, आणि 1858 मध्ये ब्रिटिश राजसत्तेने कारभार हाती घेण्याच्या थोडे आधीचा भारत, यांवरील तीन हस्तलिखित निबंध. काही पाने गहाळ आहेत, आणि एक शीर्षक संपादकांना स्वतः द्यावे लागले. तारखा: BAWS खंड 12 मध्ये या पानांमधून त्यांच्या हस्ताक्षराची प्रतिकृती (facsimile) “during his student-days in America in the year 1915-16” (1915-16 मध्ये अमेरिकेत ते विद्यार्थी असतानाची) अशा टिपेसह छापली आहे. फ्रान्सिस प्रिचेट यांचा कालपट (कीर यांचा हवाला देऊन) सांगतो की त्यांनी आपल्या 1915 च्या एम.ए.साठी “Ancient Indian Commerce” नावाचा प्रबंध सादर केला; BAWS खंड 6 मात्र 1915 चा एम.ए. प्रबंध म्हणून “Administration and Finance of the East India Company” छापतो. स्रोतांमध्ये मतभेद आहेत. ^{185 186 187 10} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Untouchables and the Pax Britannica [अस्पृश्य आणि ब्रिटिश शांतता (Pax Britannica)] (1931) – आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की ब्रिटिश राजवटीने अस्पृश्यांचे जीवन सुधारण्यासाठी फारसे काही केले नाही, आणि आधीच्या युद्धांत त्यांच्यावर विसंबून राहिल्यानंतर त्यांना सैन्यातून वगळल्याबद्दल ते ब्रिटिशांवर टीका करतात. तारखा: 123 टंकलिखित पाने, पहिले पान गहाळ; त्यांचे मराठी चरित्रकार चां. भ. खैरमोडे यांच्या मते हे गोलमेज परिषदांच्या (1930–32) निमित्ताने लंडनमधील वास्तव्यात तयार केले गेले. प्रथम 1993 मध्ये प्रकाशित. ¹⁸⁷ मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Lectures on the English Constitution [इंग्लंडच्या संविधानावरील व्याख्याने] (1934) – इंग्लंडच्या संविधानावरील पाच व्याख्याने: त्याची तत्त्वे, संसद, राजसत्ता (Crown), हाउस ऑफ लॉर्ड्स, आणि दोन्ही सभागृहांचे अधिकार. एखाद्या भारतीयाने इंग्लंडचे संविधान समजावून सांगणे किती असामान्य होते, हे ते आपल्या प्रस्तावनेत नमूद करतात. तारखा: 1934–35 मध्ये गव्हर्नमेंट लॉ कॉलेज, मुंबई येथील विद्यार्थ्यांना दिलेली व्याख्याने (त्यांची स्वतःची प्रस्तावना). प्रथम 1993 मध्ये प्रकाशित. ¹⁸⁸ मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Paramountcy and the Claim of the Indian States to Be Independent [सार्वभौम सत्ता (Paramountcy) आणि भारतीय संस्थानांचा स्वतंत्र होण्याचा दावा] (1947) – ब्रिटन भारत सोडून जात असताना त्रावणकोर आणि हैदराबादसारखी संस्थाने कायदेशीरपणे स्वतःला स्वतंत्र घोषित करू शकत होती का, असा प्रश्न आंबेडकर विचारतात, आणि ती तसे करू शकत नव्हती व त्यांनी तसे करूही नये, असा युक्तिवाद करतात. तारखा: त्रावणकोर आणि हैदराबादने 15 ऑगस्टला स्वातंत्र्य घोषित करणार असल्याचे जाहीर केल्यानंतर, 1947 मध्ये लिहिले. ¹⁸⁹
• Buddha or Karl Marx [बुद्ध की कार्ल मार्क्स] (1956) – आंबेडकर बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स यांची तुलना करतात. मालमत्तेच्या खासगी मालकीमुळे एका वर्गाला सत्ता आणि दुसऱ्याला दुःख मिळते, हे बुद्धांचे मत ते मांडतात, आणि मनपरिवर्तनाचा बुद्धांचा शांततामय मार्ग हिंसा व हुकूमशाहीच्या साम्यवादी मार्गापेक्षा श्रेष्ठ आहे, असा युक्तिवाद करतात. तारखा: BAWS खंड 3 (1987) मध्ये छापलेली तारीख नसलेली टंकलिखित प्रत; याच विषयावरील भाषण 20 नोव्हेंबर 1956 रोजी काठमांडू येथे दिले गेले (BAWS खंड 17, भाग 3). ^{190 191 192} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• A People at Bay (outline) [कोंडीत सापडलेले लोक (आराखडा)] (तारीख नाही) – अस्पृश्यांविषयीच्या एका नियोजित पुस्तकाची अनुक्रमणिका; त्यांनी हिंदू धर्मातच राहावे का, यावरील प्रकरणांचाही त्यात समावेश आहे. तारखा: नियोजित पुस्तकाचा तारीख नसलेला आराखडा. ¹⁹³
• A Warning to the Untouchables [अस्पृश्यांना इशारा] (तारीख नाही) – इतिहास किंवा आध्यात्मिक शक्ती आपल्याला मुक्त करतील अशी वाट पाहू नका, तर स्वतः संघटित व्हा आणि कृती करा, असा इशारा अस्पृश्यांना देते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{194 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Away from the Hindus [हिंदूंपासून दूर] (तारीख नाही) – हिंदू धर्म सोडल्याने (धर्मांतराने) आपला प्रश्न सुटू शकेल असे अनेक अस्पृश्यांना का वाटू लागले, हे 31 मे 1936 च्या महार परिषदेपासून सुरुवात करून समजावते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{197 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Can I Be a Hindu? (planned book) [मी हिंदू होऊ शकतो का? (नियोजित पुस्तक)] (तारीख नाही) – या नियोजित पुस्तकाचा केवळ आराखडा उपलब्ध आहे; त्यात जात, तसेच राम, कृष्ण, शिव आणि विष्णू यांचे पंथ यांसारख्या हिंदू धर्माच्या प्रतीकांचा विचार होणार होता. तारखा: BAWS खंड 3, “Schemes of Books” (1987) मध्ये छापलेली तारीख नसलेली योजना (आराखडा). ^{198 199} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Christianizing the Untouchables [अस्पृश्यांचे ख्रिस्तीकरण] (तारीख नाही) – भारतात ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार कसा झाला, आणि अस्पृश्यांमध्ये त्याची प्रगती संथ का झाली, याचे परीक्षण करते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{200 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Civilization or Felony [संस्कृती की अपराध] (तारीख नाही) – भारतातील तीन “बुडालेल्या” गटांची – आदिम जमाती, तथाकथित गुन्हेगार जमाती आणि अस्पृश्य – तुलना करते, आणि हिंदू संस्कृतीने त्यांचे काय केले, असा प्रश्न विचारते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{201 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Constitution and Constitutionalism: The Constitution of India – An Exposition of Its Principles [संविधान आणि संविधानवाद : भारताचे संविधान – त्याच्या तत्त्वांचे विवेचन] (तारीख नाही) – भारताच्या नव्या संविधानाची तत्त्वे समजावून सांगणाऱ्या आणि त्याची इतर संविधानांशी तुलना करणाऱ्या नियोजित पुस्तकाची सुरुवात. तारखा: तारीख नाही, अपूर्ण; संविधान स्वीकारल्यानंतर (1949) लिहिलेले. ²⁰²
• Essays on Untouchables and Untouchability (BAWS Vol. 5 collection) [अस्पृश्य आणि अस्पृश्यता यांवरील निबंध (BAWS खंड 5 मधील संग्रह)] (तारीख नाही) – अस्पृश्यतेवरील 30 प्रकरणांचा संग्रह, संपादकांनी चार पुस्तकांत मांडलेला: भारताच्या “घेट्टो”वरील एक संपूर्ण हस्तलिखित, आणि सामाजिक, राजकीय व धार्मिक प्रश्नांवरील निबंध. त्यांपैकी अनेक त्यांच्या कागदपत्रांत अपूर्ण स्थितीत सापडले. तारखा: त्यांच्या कागदपत्रांतून गोळा केलेले अप्रकाशित निबंध व प्रकरणे, महाराष्ट्र शासनाने प्रथम 1989 मध्ये छापली. ^{203 195 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Essays on the Bhagvat Gita (planned book) [भगवद्गीतेवरील निबंध (नियोजित पुस्तक)] (तारीख नाही) – भगवद्गीतेवरील पाच निबंधांची अनुक्रमणिका: ती काय शिकवते, ती केव्हा व का लिहिली गेली, आणि तिचा बौद्ध धर्माशी काय संबंध आहे. निबंध स्वतः सापडले नाहीत. तारखा: BAWS खंड 3, “Schemes of Books” (1987) मध्ये छापलेली तारीख नसलेली योजना (आराखडा). ^{204 199} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Essays on the Bhagwat Gita: Philosophic Defence of Counter-Revolution – Krishna and His Gita [भगवद्गीतेवरील निबंध : प्रतिक्रांतीचे तात्त्विक समर्थन – कृष्ण आणि त्याची गीता] (तारीख नाही) – बौद्ध धर्माच्या आव्हानाविरुद्ध चातुर्वर्ण्य व्यवस्थेचे तात्त्विक समर्थन करण्यासाठी भगवद्गीता लिहिली गेली, असा युक्तिवाद करणारे प्रकरण. ते “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचा भाग आहे. तारखा: “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचे प्रकरण; प्रथम 1987 मध्ये प्रकाशित. ^{205 206} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• From Millions to Fractions [कोट्यवधींपासून अपूर्णांकांपर्यंत] (तारीख नाही) – जनगणनेत अस्पृश्यांची संख्या कशी मोजली गेली, आणि राजकीय हक्कांचा प्रश्न असताना काही हिंदू नेत्यांनी ही संख्या कमी दाखवण्याचा कसा प्रयत्न केला, हे सांगते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{207 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Frustration [वैफल्य] (तारीख नाही) – अस्पृश्यांमधील वैफल्याच्या खोल भावनेचे वर्णन करणारा छोटा निबंध. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{208 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Gandhi and His Fast [गांधी आणि त्यांचे उपोषण] (तारीख नाही) – स्वतंत्र मतदारसंघांविरुद्ध गांधींनी 1932 मध्ये केलेले उपोषण, त्यानंतर झालेला पुणे करार, हरिजन सेवक संघ आणि मंदिर प्रवेशाचा प्रश्न, यांचा वृत्तांत. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{210 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Held at Bay [रोखून धरलेले] (तारीख नाही) – अस्पृश्यांचे बंड दडपण्यासाठी सवर्ण हिंदूंनी सामाजिक बहिष्कार आणि हिंसा यांचा कसा वापर केला, आणि अधिकाऱ्यांनी कशी बाजू घेतली, याचे वर्णन करते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{211 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• India and the Pre-requisites of Communism (The Hindu Social Order) [भारत आणि साम्यवादाच्या पूर्वअटी (हिंदू समाजव्यवस्था)] (तारीख नाही) – भारतात साम्यवाद यशस्वी होऊ शकेल का, याविषयीच्या नियोजित पुस्तकातील “हिंदू समाजव्यवस्था” (Hindu Social Order) या विषयावरील दोन प्रकरणे. आंबेडकर असा युक्तिवाद करतात की जातीवर उभ्या असलेल्या समाजात कोणत्याही खऱ्या क्रांतीसाठी आवश्यक असलेल्या स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता या मूलभूत कल्पनांचाच अभाव आहे. तारखा: तारीख नाही; “India and Communism” (भारत आणि साम्यवाद) या नियोजित पण अपूर्ण पुस्तकाचा भाग. प्रथम 1987 मध्ये प्रकाशित. ^{212 213} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Manu and the Shudras [मनू आणि शूद्र] (तारीख नाही) – चार वर्णांच्या आत आणि बाहेर असलेल्यांना मनुस्मृतीने कसे वागवले, याविषयीचे 31 पानांचे हस्तलिखित, शीर्षक नसलेले आणि अपूर्ण. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{214 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Notes on Acts and Laws [अधिनियम आणि कायद्यांवरील टिपणे] (तारीख नाही) – कायद्याच्या आठ क्षेत्रांवरील आंबेडकरांची सविस्तर टिपणे: इंग्लंडचा कॉमन लॉ आणि वसाहतीचा स्वायत्त दर्जा (dominion status) यांपासून न्यास (trusts), मुदत (limitation), फौजदारी प्रक्रिया, मालमत्ता आणि पुरावा यांविषयीच्या भारतीय कायद्यांपर्यंत. तारखा: तारीख नसलेली टिपणे; प्रथम 1993 मध्ये प्रकाशित. ^{215 216} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Notes on History of India [भारताच्या इतिहासावरील टिपणे] (तारीख नाही) – प्राचीन भारतीय इतिहासावरील हस्तलिखित टिपणे, शक आणि युएझी (Yueh-chih) यांच्यासह. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{217 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Notes on Parliamentary Procedure [संसदीय कार्यपद्धतीवरील टिपणे] (तारीख नाही) – विधिमंडळातील प्रश्न, ठराव, स्थगन प्रस्ताव आणि आर्थिक बाबी यांच्या नियमांवरील टिपणे. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{218 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Pali Dictionary: Pali into English, Marathi, Hindi and Gujarati [पाली शब्दकोश : पालीचे इंग्रजी, मराठी, हिंदी आणि गुजराती अर्थ] (तारीख नाही) – पाली शब्द आणि त्यांचे इंग्रजी, मराठी, हिंदी व गुजराती अर्थ देणारी शब्दसूची. तारखा: अपूर्ण; BAWS खंड 16 (1998). त्यांना हा चार भाषांचा शब्दकोश पूर्ण करता आला नाही, असे खंडाच्या प्रस्तावनेत म्हटले आहे. ^{219 220} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Pali Grammar [पाली व्याकरण] (तारीख नाही) – पाली भाषेच्या व्याकरणावरील आंबेडकरांची टिपणे: ध्वनी, नामे, क्रियापदे, धातुसाधिते (participles) आणि इतर शब्दजाती. तारखा: प्रथम BAWS खंड 16 (1998) मध्ये प्रकाशित. ²²¹ मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Pali-English Dictionary [पाली-इंग्रजी शब्दकोश] (तारीख नाही) – प्रारंभीच्या बौद्ध धर्मग्रंथांची भाषा असलेल्या पालीचा, इंग्रजी अर्थांसह शब्दकोश. बौद्ध धर्माचा अभ्यास करताना आंबेडकरांनी तो संकलित केला. तारखा: त्यांच्या शेवटच्या वर्षांतील अपूर्ण काम; प्रथम BAWS खंड 16 मध्ये प्रकाशित (महाराष्ट्र शासन, 14 एप्रिल 1998). ^{222 223 220 221} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Philosophy of Hinduism [हिंदू धर्माचे तत्त्वज्ञान] (तारीख नाही) – हिंदू धर्माचे नियम, विशेषतः मनुस्मृतीतील नियम, सर्व लोकांसाठी न्याय्य आहेत का, असा प्रश्न विचारून आंबेडकर हिंदू धर्माला “कठघऱ्यात उभे करतात” (“on trial”). ते धर्माला न्याय आणि समाजासाठी उपयुक्तता या कसोट्यांवर तपासतात, आणि हिंदू धर्म, त्याच्या धर्मशास्त्रीय ग्रंथांत सांगितल्याप्रमाणे, या कसोट्यांवर अपयशी ठरतो, असा निष्कर्ष काढतात. तारखा: त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेली तारीख नसलेली टंकलिखित प्रत; प्रथम BAWS खंड 3 (1987) मध्ये प्रकाशित. ^{224 225 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Preservation of Social Order [समाजव्यवस्थेचे जतन] (तारीख नाही) – हिंदू समाजव्यवस्था कशी जतन केली गेली, याविषयीची चार हस्तलिखित पाने (एका मोठ्या, हरवलेल्या मजकुराच्या पान 56 पासून सुरू होणारी). तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{226 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Revolution and Counter-Revolution in Ancient India [प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती] (तारीख नाही) – बौद्ध धर्म आणि ब्राह्मणी धर्म (Brahmanism) यांच्यातील संघर्ष म्हणून भारताचा इतिहास मांडणारा नियोजित ग्रंथ. आंबेडकर बुद्धांच्या शिकवणीचे वर्णन समतेसाठीची क्रांती असे करतात, आणि नंतर (मनुस्मृती व भगवद्गीता यांसह) झालेल्या ब्राह्मणी धर्माच्या उदयाचे वर्णन प्रतिक्रांती असे करतात. तारखा: त्यांच्या मृत्यूसमयी अपूर्ण; जून 1956 मध्ये एस. एस. रेगे यांना लिहिलेल्या पत्रावरून (BAWS खंड 3 मध्ये प्रतिकृती) दिसते की ते त्यावर अजूनही काम करत होते. प्रकरणे प्रथम 1987 मध्ये प्रकाशित. ^{227 228 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Riddles in Hinduism: An Exposition to Enlighten the Masses [हिंदू धर्मातील कोडी : जनतेच्या प्रबोधनासाठी विवेचन] (तारीख नाही) – वेद, देव, चार वर्ण, युगे आणि इतर शिकवणी यांविषयीच्या हिंदू श्रद्धांवर प्रश्न उपस्थित करणाऱ्या “कोड्यां”चा संच. आपल्या प्रस्तावनेत आंबेडकर सांगतात की हिंदू धर्म अनेकदा बदलला आहे आणि तो “सनातन” (न बदलणारा) नाही हे दाखवणे, आणि सामान्य लोकांना स्वतः विचार करायला लावणे, हा त्यांचा हेतू होता. तारखा: त्यांच्या हस्ताक्षरातील दुरुस्त्या असलेले तारीख नसलेले हस्तलिखित; प्रथम BAWS खंड 4 मध्ये प्रकाशित (महाराष्ट्र शासन, 1987). BAWS खंड 3 च्या प्रस्तावनेनुसार त्यांच्या कागदपत्रांत “Riddles” ची 26 शीर्षके होती, आणि एक एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळाले. ^{229 230 231 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Symbols of Hinduism [हिंदू धर्माची प्रतीके] (तारीख नाही) – हिंदू धर्माची मुख्य प्रतीके कोणती, यावरील अपूर्ण निबंध; “Can I be a Hindu?” (मी हिंदू होऊ शकतो का?) या नियोजित पुस्तकाशी जोडलेला. तारखा: तारीख नसलेले हस्तलिखित; प्रथम 1987 मध्ये प्रकाशित. ^{232 206 198} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Condition of the Convert [धर्मांतरिताची स्थिती] (तारीख नाही) – गांधींचा धर्मांतराला असलेला विरोध, आणि ख्रिस्ती धर्म स्वीकारलेल्यांवरही जातीचा परिणाम कसा होत राहिला, यांचा विचार करते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{233 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Constitution of British India (notes) [ब्रिटिश भारताचे संविधान (टिपणे)] (तारीख नाही) – गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट, 1919 च्या नियोजित अभ्यासाची प्रस्तावना. या विषयावरील दुसरा कोणताही निबंध मिळाला नाही, असे संपादक नमूद करतात. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{234 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Curse of Caste [जातीचा शाप] (तारीख नाही) – जात गटांची पुन्हा पुन्हा विभागणी करून त्यांचे तुकडे कसे करते, आणि हाच तिचा “शाप” का आहे, हे उदाहरणांसह दाखवते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{235 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Decline and Fall of Buddhism [बौद्ध धर्माचा ऱ्हास आणि पतन] (तारीख नाही) – बौद्ध धर्म भारतातून का नाहीसा झाला, हे स्पष्ट करणारे प्रकरण; त्यात मुस्लीम आक्रमकांनी केलेल्या विध्वंसाला आणि ब्राह्मणी शत्रुत्वाला महत्त्व दिले आहे. ते “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचा भाग आहे. तारखा: “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचे प्रकरण; प्रथम 1987 मध्ये प्रकाशित. ^{236 206} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The House the Hindus Have Built [हिंदूंनी बांधलेले घर] (तारीख नाही) – हिंदूंच्या सामाजिक रचनेत विशेष असे काय आहे, असा प्रश्न विचारते, आणि एकमेकांच्या वर-खाली क्रम लावलेल्या जातींमध्ये झालेल्या तिच्या विभागणीचे वर्णन करते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{237 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Mahars: Who Were They and How They Became the Untouchables? [महार : ते कोण होते आणि ते अस्पृश्य कसे बनले?] (तारीख नाही) – आंबेडकर ज्या समाजातील होते, त्या महाराष्ट्रातील महार समाजाच्या इतिहासावरील अपूर्ण निबंध. तारखा: शीर्षक नसलेले हस्तलिखित; शीर्षक संपादकांनी दिले. ²³⁸
• The Problem of Political Suppression [राजकीय दडपशाहीचा प्रश्न] (तारीख नाही) – 1892 पासून भारतात राजकीय स्वातंत्र्याची झालेली संथ वाढ, आणि अस्पृश्यांसाठी तिचा काय अर्थ होता, यावरील अपूर्ण निबंध. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{239 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Revolt of the Untouchables [अस्पृश्यांचे बंड] (तारीख नाही) – समान हक्क मिळवण्यासाठी अर्ज-विनंत्यांकडून उघड बंड आणि प्रत्यक्ष कृती – उदा. महाड येथील संघर्ष – यांच्याकडे झालेल्या वाटचालीचे वर्णन करते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{240 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Rock on Which It Is Built [ती ज्या खडकावर उभी आहे तो खडक] (तारीख नाही) – जातिव्यवस्था धार्मिक मान्यतेवर – हिंदू धर्मसंहिता ईश्वराने प्रकट केल्या आहेत या श्रद्धेवर – उभी आहे, आणि म्हणूनच ती बदलणे इतके कठीण आहे, असा युक्तिवाद करते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{241 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Triumph of Brahminism: Regicide or the Birth of Counter-Revolution [ब्राह्मणशाहीचा विजय : राजहत्या किंवा प्रतिक्रांतीचा जन्म] (तारीख नाही) – पुष्यमित्र शुंगाने शेवटच्या मौर्य राजाची केलेली हत्या ही बौद्ध धर्माविरुद्धच्या ब्राह्मणी प्रतिक्रांतीची सुरुवात होती, असा युक्तिवाद करणारे प्रकरण. ते “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचा भाग आहे. तारखा: “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचे प्रकरण; प्रथम 1987 मध्ये प्रकाशित. ^{242 206} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• The Woman and the Counter-Revolution [स्त्री आणि प्रतिक्रांती] (तारीख नाही) – ब्राह्मणी प्रतिक्रांतीचा भाग म्हणून मनुस्मृतीने स्त्रियांचा दर्जा कसा खालावला, हे दाखवणारे प्रकरण. ते “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचा भाग आहे. तारखा: “Revolution and Counter-Revolution in Ancient India” (प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती) या अपूर्ण ग्रंथाचे प्रकरण; प्रथम 1987 मध्ये प्रकाशित. ^{243 206} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Their Wishes Are Laws unto Us [त्यांच्या इच्छा हाच आमच्यासाठी कायदा] (तारीख नाही) – मनुस्मृतीचे नियम सवर्ण हिंदूंच्या, आणि काही दंडाधिकाऱ्यांच्याही, वर्तनाला अजूनही कसे आकार देत होते, हे समजावते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{244 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Touchables versus Untouchables [स्पृश्य विरुद्ध अस्पृश्य] (तारीख नाही) – सर्व “स्पृश्य” जाती आपापसात विभागलेल्या असूनही अस्पृश्यांविरुद्ध एका गटासारख्या एकत्र कशा उभ्या राहतात, हे दाखवते. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{245 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Under the Providence of Mr. Gandhi [श्री. गांधींच्या कृपाछत्राखाली] (तारीख नाही) – दुसऱ्या गोलमेज परिषदेनंतर अस्पृश्यांबाबत गांधी आणि काँग्रेस यांनी केलेल्या कामगिरीचा टीकात्मक वृत्तांत. तारखा: तारीख नाही; त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले किंवा एस. एस. रेगे यांच्याकडून मिळालेले; प्रथम BAWS खंड 5 (1989) मध्ये प्रकाशित. ^{246 195 196 8} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Untouchables or the Children of India’s Ghetto [अस्पृश्य अथवा भारताच्या घेट्टोची मुले] (तारीख नाही) – अस्पृश्य असणे म्हणजे काय, याचे वर्णन करणारे एक संपूर्ण छोटे पुस्तक: त्यांची संख्या, त्यांचे बहिष्करण, त्यांच्यावर केली जाणारी हिंसा, आणि कायदा त्यांचे संरक्षण करण्यात का अपयशी ठरला. ते अस्पृश्यतेची गुलामगिरीशी तुलना करते, आणि हिंदू समाजात “सार्वजनिक सदसद्विवेक” (public conscience) का नव्हता, असा प्रश्न विचारते. तारखा: त्यांच्या कागदपत्रांत सापडलेले 208 पानांचे हस्तलिखित (दुसरी प्रत); प्रथम 1989 मध्ये प्रकाशित. ²⁰³ मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• What the Brahmins Have Done to the Hindus (planned book) [ब्राह्मणांनी हिंदूंचे काय केले (नियोजित पुस्तक)] (तारीख नाही) – या पुस्तकाची केवळ प्रकरणांची योजना उपलब्ध आहे. ब्राह्मणी धर्माने हिंदू समाज, धर्म, राजकारण आणि स्त्रियांचे स्थान यांना कसा आकार दिला, हे दाखवण्याचा त्याचा उद्देश होता. ही योजना छापील स्वरूपात सापडली, असे BAWS सांगते. तारखा: BAWS खंड 3, “Schemes of Books” (1987) मध्ये छापलेली तारीख नसलेली योजना (आराखडा). ^{247 199} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Which Is Worse? Slavery or Untouchability? [अधिक वाईट कोणती? गुलामगिरी की अस्पृश्यता?] (तारीख नाही) – गुलामगिरी आणि अस्पृश्यता यांची तुलना करणारा निबंध. 1943–47 मध्ये आंबेडकरांसोबत काम केलेले श्री देवी दयाल यांनी प्रकाशित केलेल्या पुस्तिकेतील अतिरिक्त परिच्छेद BAWS छापते. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{248 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• With the Hindus [हिंदूंसोबत] (तारीख नाही) – हिंदू अस्पृश्यांना आपल्या समाजात खऱ्या अर्थाने कधी सामावून घेतील का, याविषयी शंका व्यक्त करणारी छोटी, हस्तलिखित, अपूर्ण टीप. तारखा: तारीख नाही; प्रथम BAWS खंड 12 (1993) मध्ये प्रकाशित. ^{249 209} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (शिक्षण विभाग) (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.

वृत्तपत्रे आणि नियतकालिके

त्यांनी स्थापन केलेली किंवा ज्यांना त्यांनी मार्गदर्शन केले अशी मराठी वृत्तपत्रे. संपूर्ण तपशील research/works/journals.md मध्ये आहे.

• Mooknayak (मूकनायक – “Leader of the Voiceless”) [मूकनायक – “मुक्यांचा नायक”] (1920) – कोल्हापूरच्या शाहू महाराजांकडून मिळालेल्या 2,500 रुपयांतून सुरू झालेले आंबेडकरांचे पहिले वृत्तपत्र. ते त्या वेळी महाविद्यालयात प्राध्यापक असल्यामुळे संपादक म्हणून इतरांची नावे दिली गेली (आधी पां. नं. भटकर, नंतर द. दा. घोलप), पण जुलै 1920 मध्ये लंडनला जाण्यापूर्वी त्याचे सुरुवातीचे अग्रलेख आंबेडकरांनी लिहिले. त्याच्या शीर्षभागी संत तुकारामांच्या ओळी असत. तारखा: पहिला अंक 31 जानेवारी 1920. पाक्षिक, मराठी, मुंबई (परळ). उपलब्ध असलेला शेवटचा अंक 23 ऑक्टोबर 1920 चा क्र. 19 आहे; काही स्रोत सांगतात की वृत्तपत्र 1922 किंवा 1923 पर्यंत चालू होते. प्रिचेट यांचा कालपट त्याला साप्ताहिक म्हणतो; अंकांच्या तारखा पाक्षिक असल्याचे दाखवतात. ^{250 251 250 252 253 254 255 16} मूळ प्रत: पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रिसर्च सेंटर, राजगृह (दादर, मुंबई); डॉ. आंबेडकर रिसर्च इन्स्टिट्यूट (नागपूर); शिवाजी विद्यापीठ ग्रंथालय (कोल्हापूर) – पाहा physical-archives.md.
• Bahishkrit Bharat (बहिष्कृत भारत – “Excluded India”) [बहिष्कृत भारत – “वगळलेला भारत”] (1927) – महाड सत्याग्रहाच्या काळात सुरू झालेले हे एकमेव वृत्तपत्र होते ज्याचे आंबेडकर औपचारिकपणे संपादक आणि प्रकाशक होते. ते बहिष्कृत हितकारिणी सभेचे मुखपत्र होते, आणि त्यात महाड, मंदिर प्रवेश, जात आणि राजकारण यांवरील त्यांचे अग्रलेख छापले जात. तारखा: पहिला अंक 3 एप्रिल 1927; अंक 2 पासून पाक्षिक (शुक्रवारी); 1990 च्या पुनर्मुद्रणानुसार शेवटचा अंक (जोड अंक 21–22) 15 नोव्हेंबर 1929 चा. फॉरवर्ड प्रेस, वसंत मून यांचा हवाला देऊन, 19 नोव्हेंबर 1929 ही तारीख देते. ^{250 256 251 257 250 253 258} मूळ प्रत: मुंबई विद्यापीठ ग्रंथालय (मुंबई); डॉ. आंबेडकर रिसर्च इन्स्टिट्यूट (नागपूर) – पाहा physical-archives.md.
• Samata (समता – “Equality”) [समता – “समानता”] (1928) – समाज समता संघाचे (Social Equality League) वृत्तपत्र; आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली प्रसिद्ध होत असे, पण त्याचे संपादक देवराव नाईक होते; आंबेडकरांनी स्वतः त्यात लेखन केले नाही. प्रत्येक अग्रलेखासोबत महाभारत आणि बायबल यांतील “सुवर्ण नियम” (Golden Rule) छापला जात असे. तारखा: 29 जून 1928 रोजी सुरू; पाक्षिक; 19 अंकांनंतर मार्च 1929 मध्ये बंद (अशोक गोपाळ, द न्यूज मिनिटमार्फत). फॉरवर्ड प्रेस एका ठिकाणी वेगळी सुरुवातीची तारीख देते. ^{259 258}
• Janata (जनता – “The People”) [जनता – “लोक”] (1930) – आंबेडकरांच्या चळवळीचे सर्वांत दीर्घकाळ चाललेले वृत्तपत्र, त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली 1930 पासून 1956 पर्यंत प्रकाशित. संपादकांमध्ये देवराव नाईक, भास्करराव कद्रेकर, गंगाधर सहस्रबुद्धे आणि नंतर बी. सी. कांबळे यांचा समावेश होता; आंबेडकरांकडे संपादकपद नव्हते. तारखा: पहिला अंक 24 नोव्हेंबर 1930 (EPW; फॉरवर्ड प्रेस 25 नोव्हेंबर देते). साप्ताहिक. 4 फेब्रुवारी 1956 रोजी नाव बदलून प्रबुद्ध भारत. ^{256 256 260 261 262 263 16} मूळ प्रत: महाराष्ट्र शासन – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र साधने प्रकाशन समिती (मुंबई) – पाहा physical-archives.md.
• Prabuddha Bharat (प्रबुद्ध भारत – “Enlightened India”) [प्रबुद्ध भारत – “जागृत भारत”] (1956) – नाव बदललेले जनता, आंबेडकर आपल्या धर्मांतराची तयारी करत असताना आता बौद्ध धर्माला वाहिलेले. नागपूर येथील धर्मांतराविषयी त्याने 27 ऑक्टोबर 1956 रोजी “बुद्ध दीक्षा” विशेषांक प्रकाशित केला. तारखा: 4 फेब्रुवारी 1956 पासून जनताचे नाव प्रबुद्ध भारत असे बदलले (द वायर; फॉरवर्ड प्रेस). काही स्रोत इतर तारखा देतात (1954, किंवा ऑक्टोबर 1956 च्या धर्मांतरानंतर). साप्ताहिक. ^{264 265 261} मूळ प्रत: माहीत नाही (—) – पाहा physical-archives.md.

पत्रे आणि आत्मचरित्रात्मक लेखन

• Letters to Professor Edwin R. A. Seligman [प्राध्यापक एडविन आर. ए. सेलिग्मन यांना लिहिलेली पत्रे] (1920) – आंबेडकरांनी आपले कोलंबियातील शिक्षक, अर्थशास्त्रज्ञ एडविन सेलिग्मन यांना लंडनमधील आपल्या अभ्यासाविषयी आणि कोलंबियाच्या ऋणाविषयी लिहिलेली पत्रे. तारखा: लंडनहून 3 ऑगस्ट 1920 रोजी लिहिलेल्या पत्राचा समावेश; हरवलेल्या आणि पुन्हा लिहिलेल्या प्रबंधाविषयीची नंतरची पत्रे. ¹⁶ मूळ प्रत: कोलंबिया विद्यापीठ, रेअर बुक अँड मॅन्युस्क्रिप्ट लायब्ररी – एडविन आर. ए. सेलिग्मन कागदपत्रे (बटलर लायब्ररी, न्यूयॉर्क, अमेरिका) – पाहा physical-archives.md.
• Waiting for a Visa [व्हिसाच्या प्रतीक्षेत] (1935) – आंबेडकरांच्या स्वतःच्या आयुष्यातील, अस्पृश्यतेला सामोरे जाण्याच्या छोट्या सत्यकथा: कोरेगावला प्रवास करणारा मुलगा म्हणून, बडोद्यात राहायला खोली न मिळालेला तरुण अधिकारी म्हणून, आणि इतर प्रसंग, त्यांपैकी काही इतर लोकांविषयी सांगितलेले. तारखा: हस्तलिखित आठवणी; अंतर्गत पुराव्यावरून फ्रान्सिस प्रिचेट सुचवतात की त्या सुमारे 1935 किंवा 1936 मध्ये लिहिल्या गेल्या. पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीने 19 मार्च 1990 रोजी पुस्तिका म्हणून प्रथम प्रकाशित केल्या. ^{266 267} मूळ प्रत: पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी, मुंबई (मुंबई, महाराष्ट्र) – पाहा physical-archives.md.
• Correspondence with the Viceroy, the Cabinet Mission and the British Prime Minister (1942–1946) [व्हाइसरॉय, कॅबिनेट मिशन आणि ब्रिटिश पंतप्रधान यांच्याशी पत्रव्यवहार (1942–1946)] (1942) – आंबेडकर आणि लॉर्ड लिनलिथगो, लॉर्ड वेव्हेल, सर स्टॅफर्ड क्रिप्स, ए. व्ही. अलेक्झांडर, लॉर्ड पेथिक-लॉरेन्स व क्लेमेंट ॲटली यांच्यातील पत्रे, त्यांच्याविषयी ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी लिहिलेल्या टिपणांसह. येऊ घातलेल्या सत्तांतरात अनुसूचित जातींचे स्थान हा त्यांचा विषय आहे. तारखा: 1942 ते 1946 मधील पत्रे आणि टिपणे; त्यांपैकी अनेक ब्रिटिश “Transfer of Power” कागदपत्रांतून घेतलेली. ^{268 137 269}
• Letter to Jawaharlal Nehru regarding “The Buddha and His Dhamma” [“बुद्ध आणि त्यांचा धम्म” विषयी जवाहरलाल नेहरूंना पत्र] (1956) – पंतप्रधान नेहरूंना ग्रंथ पूर्ण होऊन छापखान्यात गेल्याचे कळवणारे, आणि छपाईचा खर्च (सुमारे 20,000 रुपये) आपल्या आवाक्याबाहेर असल्यामुळे भारत सरकार त्याच्या प्रती विकत घेऊ शकेल का, अशी विचारणा करणारे पत्र. तारखा: 14 सप्टेंबर 1956. ^{82 160}
• Correspondence (BAWS Marathi series, Vol. 21) [पत्रव्यवहार (BAWS मराठी मालिका, खंड 21)] (तारीख नाही) – महाराष्ट्र शासनाने त्यांच्या लेखनाच्या मालिकेत प्रकाशित केलेला डॉ. आंबेडकरांच्या पत्रांचा खंड. तारखा: त्यांच्या संपूर्ण आयुष्यातील पत्रे; या खंडाची सूचीतील नोंद “Correspondence” (सुमारे 2006, अनिश्चित) अशी आहे. ^{270 270 4}

हरवलेले साहित्य

• Original thesis manuscript lost at sea (1917) [समुद्रात हरवलेले मूळ प्रबंधाचे हस्तलिखित (1917)] (1917) – 1917 मध्ये आंबेडकरांना लंडनहून भारतात परत यावे लागले, तेव्हा त्यांनी आपली पुस्तके आणि कागदपत्रे एका वेगळ्या आगबोटीने पाठवली; जर्मन पाणबुडीने टॉर्पेडो डागून ती बोट बुडवली. नंतर प्रा. सेलिग्मन यांना लिहिलेल्या पत्रात त्यांनी लिहिले की त्यांचे मूळ प्रबंधाचे हस्तलिखित हरवले होते आणि त्यांनी नवा प्रबंध लिहिला होता. तारखा: त्यांचे सामान भारतात परत आणणाऱ्या आगबोटीवर 1917 मध्ये टॉर्पेडो डागला गेला तेव्हा हरवले (कीर, प्रिचेट यांच्यामार्फत). ^{10 16} मूळ प्रत: हरवलेली (—) – पाहा physical-archives.md.

स्रोतांमध्ये मतभेद असलेल्या बाबी

• त्यांचा 1915 चा एम.ए. प्रबंध. BAWS खंड 6 मध्ये “Administration and Finance of the East India Company” हा प्रबंध “submitted in partial fulfilment of the requirements of the degree of Master of Arts, May 15, 1915” (एम.ए. पदवीच्या आवश्यकतांच्या अंशतः पूर्ततेसाठी सादर, 15 मे 1915) असा छापला आहे ²⁷¹. फ्रान्सिस प्रिचेट यांचा कालपट, कीर यांच्या चरित्राचा हवाला देऊन, सांगतो की 1915 चा एम.ए. प्रबंध “Ancient Indian Commerce” हा होता ¹⁰.
• “The Evolution of Provincial Finance”. प्रिचेट यांचे 1910 च्या दशकाचे पान सांगते की हा ग्रंथ त्यांच्या 1916 च्या कोलंबियातील “National Dividend of India” या प्रबंधातून विकसित झाला, आणि त्यांचे 1920 च्या दशकाचे पान सांगते की त्यासाठी कोलंबियाने 8 जून 1927 रोजी पीएच.डी. प्रदान केली (त्यांच्या गुणपत्रकावरून). तेच 1920 च्या दशकाचे पान त्याला त्यांचा “London School of Economics M.A. thesis” असेही म्हणते ¹⁶. त्यांचा LSE मधील पदव्युत्तर प्रबंध संबंधित विषयावर होता – “The Provincial Decentralisation of Imperial Finance in India” ¹⁸.
• “The Problem of the Rupee”. LSE अभिलेखपाल याला डॉक्टरेटचा (पीएच.डी.) प्रबंध म्हणतात, जो मार्च 1923 मध्ये सादर झाला, ऑगस्टमध्ये पुन्हा सादर झाला आणि नोव्हेंबर 1923 मध्ये स्वीकारला गेला; सामान्यतः त्याचे वर्णन त्यांची डी.एस्सी. असे केले जाते ¹⁸. परीक्षकांनी तो “too revolutionary” (अति क्रांतिकारी) म्हटल्याच्या कथांना त्यांच्या विद्यार्थी-फाइलमध्ये कोणताही आधार मिळत नाही, असेही त्याच लेखात नमूद आहे.
• BAWS खंडांच्या पहिल्या आवृत्त्यांच्या तारखा. आंबेडकर प्रतिष्ठानच्या 2020 च्या पुनर्मुद्रणांत प्रत्येक खंडावर “First Edition: 14 April, 1979” असे छापले आहे ²⁷², जे फक्त खंड 1 साठीच खरे आहे. 2014 ची पुनर्मुद्रणे खऱ्या तारखा देतात, उदाहरणार्थ खंड 13 साठी 14 एप्रिल 1994 आणि खंड 17 साठी 4 ऑक्टोबर 2003 ²⁷³.
• मूकनायकची प्रकाशन-वारंवारता आणि बंद होण्याची तारीख – पाहा journals.md.
• रसेल परीक्षण. BAWS “Journal of the Indian Economic Society, Vol. I, 1918” असे देते ¹⁶⁴; प्रिचेट यांचा कालपट “Journal of Indian Economics” असे नाव देतो ¹⁰.
• “Thoughts on Pakistan” आणि “Pakistan or the Partition of India” हे एकच पुस्तक आहे: BAWS डिसेंबर 1940 ची पहिली आवृत्ती आणि फेब्रुवारी 1945 व 1946 च्या नंतरच्या आवृत्त्या नोंदवते ³⁷. “Thoughts on Pakistan” च्या डिजिटल लायब्ररी ऑफ इंडियाच्या एका स्कॅनवर 1941 ही तारीख आहे ³⁴.

उणिवा आणि अजून तपासायच्या गोष्टी

• MEA च्या PDF पैकी खंड 14 (दोन्ही भाग) आणि खंड 16 हे शोधता येण्याजोगा मजकूर नसलेले, केवळ प्रतिमा-स्कॅन आहेत. येथील त्यांचे पान-दुवे स्कॅन केलेली पाने पाहून तपासले गेले: PDF पान = छापलेले पान + 15 (खंड 14 भाग 1), छापलेले पान − 777 (खंड 14 भाग 2) आणि छापलेले पान + 19 (खंड 16).
• ही सूची तयार केली तेव्हा डॉ. आंबेडकर प्रतिष्ठानचे स्वतःचे संकेतस्थळ, drambedkarwritings.gov.in, प्रतिसाद देत नव्हते, म्हणून तेथील प्रती तपासल्या गेल्या नाहीत.
• डॉ. आंबेडकरांनी लिहिलेल्या पत्रांची कोणतीही संपूर्ण यादी अस्तित्वात नाही. मराठी BAWS खंड 21 (पत्रव्यवहार) आणि BAWS खंड 10 व 17 मध्ये छापलेली पत्रे ही सुरुवातीसाठी सर्वोत्तम ठिकाणे आहेत.
• BAWS ने वर्णन केलेली अनेक हस्तलिखिते (उदाहरणार्थ 31 पानांचे हस्तलिखित “Manu and the Shudras”) केवळ BAWS च्या संपादकांच्या टिपांवरूनच ज्ञात आहेत; ती सध्या कुठे जतन केलेली आहेत, याची ऑनलाइन नोंद उपलब्ध नाही.

अधिक वाचा

• परराष्ट्र मंत्रालय – Books & Writings of Ambedkar – BAWS च्या सर्व 20 इंग्रजी PDF आणि 40 हिंदी खंड.
• कोलंबिया विद्यापीठ – फ्रान्सिस प्रिचेट यांची आंबेडकरविषयक पाने – विद्यार्थ्यांसाठी कालपट आणि संपादित मजकूर.
• कोलंबिया CCNMTL – “Annihilation of Caste” (जातिनिर्मूलन) टिपांसह ई-मजकूर.
• इंटरनेट आर्काइव्ह – BAWS इंग्रजी खंड (2014 च्या पुनर्मुद्रणाच्या प्रती).
• इंटरनेट आर्काइव्ह – हिंदी संपूर्ण वाङ्मय, 40 खंड.
• Constitution of India (constitutionofindia.net) – संविधान सभेतील चर्चा – संपूर्ण चर्चा, दिवसानुसार.