गोणपाटापासून दोन डॉक्टरेटपर्यंत
साताऱ्याच्या शाळेत त्यांना गोणपाटाच्या तुकड्यावर वेगळे बसावे लागे. वीस वर्षांच्या आत त्यांनी न्यूयॉर्कच्या कोलंबिया विद्यापीठातून MA आणि PhD, लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून MSc आणि DSc मिळवली आणि ग्रेज इनमधून बॅरिस्टर झाले — तेही अशा काळात, जेव्हा त्यांच्या समाजातील जवळजवळ कोणालाच शाळेत जाता येत नव्हते.
सातारा → मुंबई → न्यूयॉर्क → लंडन → बॉन → लंडन → मुंबई. खाली प्रत्येक टप्पा पाहा. संपूर्ण माहिती आणि तिचे संदर्भ पाहण्यासाठी “अधिक माहिती” वर टॅप करा.
दापोली येथील सरकारी अनुदानित शाळा, त्यानंतर सातारा येथील एक शाळा
प्राथमिक शाळा · दापोली (रत्नागिरी जिल्हा) आणि सातारा, मुंबई इलाखा
प्राथमिक शिक्षण (कोणतेही प्रमाणपत्र ज्ञात नाही)
अधिक माहिती
त्यांचे वडील 1894 मध्ये लष्करातून निवृत्त होऊन दापोली येथे स्थायिक झाले. तेथे “अस्पृश्य” मुलांना वेगळ्या खोलीत बसवले जात असे (सेल्डन यांनी दिलेले वर्णन, प्रिचेट यांनी उद्धृत केलेले). 1896 मध्ये कुटुंब साताऱ्याला गेले आणि तेथील शाळेत त्यांचे नाव दाखल करण्यात आले. ही वर्षे अंदाजे आहेत.
गव्हर्नमेंट हायस्कूल, सातारा (आताचे प्रतापसिंह हायस्कूल)
हायस्कूल (पहिला टप्पा) · सातारा, मुंबई इलाखा
इंग्रजी चौथ्या इयत्तेपर्यंत शिक्षण
अधिक माहिती
7 नोव्हेंबर 1900 रोजी त्यांनी शाळेत प्रवेश घेतल्याचे सर्वत्र सांगितले जाते, आणि महाराष्ट्रात 7 नोव्हेंबर हा दिवस विद्यार्थी दिवस म्हणून पाळला जातो (2017 पासून). शाळेच्या रजिस्टरमध्ये त्यांचे नाव “भिवा रामजी आंबेडकर” असे नोंदलेले असल्याचे सांगितले जाते. ही तारीख रजिस्टरशी पडताळून पाहिलेली नाही. प्रिचेट यांनी सातारा येथील शाळेतील प्रवेशाचे वर्ष 1900 दिले आहे. 1920 मध्ये एलएसईच्या अर्जात त्यांनी स्वतः “सातारा हायस्कूल 1901-4” असे लिहिले. कीर यांच्या मते आंबेडकर आडनावाच्या एका ब्राह्मण शिक्षकाने शाळेतील त्यांचे आडनाव आंबावडेकर ऐवजी आंबेडकर असे केले.
एल्फिन्स्टन हायस्कूल
हायस्कूल (मॅट्रिक) · मुंबई
मॅट्रिक (मुंबई विद्यापीठाची प्रवेश परीक्षा), 1907
फारसी (संस्कृतऐवजी घेतलेला विषय; संस्कृत शिकण्याची त्यांना परवानगी नव्हती)
अधिक माहिती
1920 मधील त्यांच्या स्वतःच्या एलएसई अर्जात “एल्फिन्स्टन हायस्कूल 1904-7” असे दिले आहे. प्रिचेट यांच्या कालपटानुसार (सेल्डन यांचा हवाला देऊन), 1901 मध्ये कुटुंब मुंबईला आल्यानंतर लवकरच त्यांनी एल्फिन्स्टन हायस्कूलमध्ये प्रवेश घेतला. प्रिचेट यांनी मॅट्रिकचे वर्ष 1907 दिले आहे; तर त्यांच्या एलएसई फाइलमधील 1951 च्या कारकिर्दीविषयक टिपणात “मॅट्रिक उत्तीर्ण, 1908” असे म्हटले आहे.
एल्फिन्स्टन महाविद्यालय, मुंबई विद्यापीठ
पदवी शिक्षण · मुंबई
बी.ए. (BA)
अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र
अधिक माहिती
दादा केळुसकर यांनी व्यवस्था केल्यामुळे बडोद्याचे सयाजीराव गायकवाड यांच्याकडून त्यांना दरमहा 25 रुपयांची शिष्यवृत्ती मिळाली. 1912 मध्ये ते बी.ए. उत्तीर्ण झाले (प्रिचेट; भारताचे सर्वोच्च न्यायालय). 1951 च्या एका कारकिर्दीविषयक टिपणात “पदवीधर, 1913” असे म्हटले आहे; बहुधा ही पदवी औपचारिकरीत्या प्रदान झाल्याची तारीख असावी.
कोलंबिया विद्यापीठ (ग्रॅज्युएट स्कूल; राज्यशास्त्र विद्याशाखा)
पदव्युत्तर पदवी · न्यूयॉर्क, अमेरिका
एम.ए. (MA), जून 1915 (1951 च्या एका कारकिर्दीविषयक टिपणानुसार 2 जून 1915)
ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रशासन आणि वित्त (Administration and Finance of the East India Company) (15 मे 1915 रोजी सादर)
अधिक माहिती
बडोदा संस्थानाकडून त्यांना तीन वर्षांसाठी दरमहा £11.50 ची शिष्यवृत्ती मिळाली होती; त्या बदल्यात नंतर बडोदा संस्थानाची सेवा करणे बंधनकारक होते (द बीकननुसार दहा वर्षे). ते जुलै 1913 मध्ये न्यूयॉर्कला पोहोचले. अर्थशास्त्र हा त्यांचा मुख्य विषय होता; सोबत समाजशास्त्र, इतिहास, तत्त्वज्ञान आणि मानववंशशास्त्र हे विषय होते. कीर यांनी एम.ए.च्या प्रबंधाचे शीर्षक “प्राचीन भारतीय व्यापार” (Ancient Indian Commerce) असे दिले आहे. 1921 मधील जर्मन भाषेतील स्वपरिचयपत्रात (CV) त्यांनी आपल्या एम.ए.चे वर्ष 1914 असे दिले.
guides.library.columbia.edumea.gov.infranpritchett.comthebeacon.inlse.ac.uk
कोलंबिया विद्यापीठ – अलेक्झांडर ए. गोल्डनवायझर यांचे मानववंशशास्त्र चर्चासत्र
चर्चासत्रातील निबंध (पदवी नव्हे) · न्यूयॉर्क, अमेरिका
भारतातील जाती : त्यांची यंत्रणा, उत्पत्ती आणि विकास (9 मे 1916 रोजी वाचला; इंडियन अँटिक्वेरी या नियतकालिकात मे 1917 मध्ये प्रकाशित)
अधिक माहिती
विद्यार्थीदशेतील त्यांचे हे सर्वाधिक प्रसिद्ध लेखन असल्यामुळे याचा येथे समावेश केला आहे. 1913–16 या काळात कोलंबियात त्यांनी घेतलेल्या अभ्यासक्रमांत एकूण अर्थशास्त्राचे 29, इतिहासाचे 11, समाजशास्त्राचे 6, तत्त्वज्ञानाचे 5, मानववंशशास्त्राचे 4 आणि राज्यशास्त्राचे 3 अभ्यासक्रम होते; शिवाय प्राथमिक फ्रेंच आणि जर्मन.
कोलंबिया विद्यापीठ (राज्यशास्त्र विद्याशाखा)
डॉक्टरेट (पीएच.डी.) · न्यूयॉर्क, अमेरिका
पीएच.डी. (PhD), 8 जून 1927 रोजी औपचारिकरीत्या प्रदान (त्यांच्या अधिकृत गुणपत्रकावरील तारीख)
ब्रिटिश भारतातील प्रांतिक अर्थव्यवस्थेची उत्क्रांती : साम्राज्यीय वित्ताच्या प्रांतिक विकेंद्रीकरणाचा अभ्यास (प्रकाशन : लंडन, पी. एस. किंग अँड सन, 1925; प्रस्तावना : ई. आर. ए. सेलिग्मन)
अधिक माहिती
मार्गदर्शक : एडविन आर. ए. सेलिग्मन. ते 1913–16 या काळात विद्यापीठात प्रत्यक्ष राहून शिकत होते, आणि सेलिग्मन (1920) यांच्या मते त्यांनी डॉक्टरेटची परीक्षा “लक्षणीय प्रावीण्यासह” उत्तीर्ण केली. जुलै 1917 मध्ये एसएस सालसेट हे जहाज टॉर्पेडोने बुडवले गेले, तेव्हा त्यांच्या मूळ प्रबंधाचे हस्तलिखित हरवले. त्या वेळी कोलंबियाची राज्यशास्त्र विद्याशाखा प्रबंध प्रकाशित झाल्यानंतरच पीएच.डी. प्रदान करत असे. कीर यांनी 1916 च्या प्रबंधाचे नाव “भारताचा राष्ट्रीय लाभांश – एक ऐतिहासिक आणि विश्लेषणात्मक अभ्यास” (National Dividend of India – A Historic and Analytical Study) असे दिले आहे. प्रचलित असलेल्या इतर तारखा : 1916 (1921 मधील त्यांचे बॉन येथील स्वपरिचयपत्र), 8 जून 1917 (1951 चे कारकिर्दीविषयक टिपण), 1928 (कोलंबिया अ‍ॅल्युम्नाय न्यूज 1930, “ʼ28PhD”; 1950 चे कोलंबियाचे एक कार्ड).
guides.library.columbia.edufranpritchett.commea.gov.inlse.ac.ukfranpritchett.comirwincollier.comguides.library.columbia.edu
लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स अँड पॉलिटिकल सायन्स (लंडन विद्यापीठ)
पदव्युत्तर पदवी (अर्थशास्त्र) · लंडन, ब्रिटन
एम.एस्सी. (अर्थशास्त्र) [MSc (Econ)], जून 1921 मध्ये प्रदान
ब्रिटिश भारतातील साम्राज्यीय वित्ताचे प्रांतिक विकेंद्रीकरण (Provincial Decentralisation of Imperial Finance in British India)
अधिक माहिती
ऑक्टोबर 1916 पासून अंतर्गत विद्यार्थी (internal student) म्हणून नोंदणी (18 डिसेंबर 1916 चा सिनेटचा ठराव). बडोद्याची शिष्यवृत्ती संपल्यामुळे ते जुलै 1917 मध्ये एलएसई सोडून गेले; 18 जुलै 1917 च्या ठरावाने त्यांना ऑक्टोबर 1917 पासून जास्तीत जास्त चार वर्षे शिक्षणात खंड घेण्याची परवानगी दिली. ते ऑक्टोबर 1920 मध्ये परत आले (प्रवेश अर्जावर 30 सप्टेंबर 1920 रोजी सही). एलएसईच्या मे 1922 च्या एका पत्रात 1921 मधील “जुलै” महिना चुकीने दिला आहे, आणि प्रिचेट यांच्या कालपटात ही पदवी 1922 मध्ये दाखवली आहे. मार्गदर्शक : एडविन कॅनन.
द ऑनरेबल सोसायटी ऑफ ग्रेज इन (इन्स ऑफ कोर्ट)
कायद्याचे शिक्षण (बॅरिस्टर) · लंडन, ब्रिटन
बॅरिस्टर म्हणून सनद (Called to the Bar; बॅरिस्टर-ॲट-लॉ), ग्रेज इननुसार 1922
कायदा (बॅरिस्टरच्या परीक्षा)
अधिक माहिती
ग्रेज इनच्या प्रवेश नोंदवहीतील (Index of Admission) नोंद नोव्हेंबर 1916 ची आहे. त्यांच्या एलएसई फाइलमधील 1951 चे कारकिर्दीविषयक टिपण आणि द टाइम्समधील मृत्युलेख (7 डिसेंबर 1956) यांत बॅरिस्टर म्हणून सनद मिळाल्याचे वर्ष 1923 दिले आहे. विकिमीडिया कॉमन्सवर दिलेली 28 जून 1922 ही तारीख पडताळलेली नाही. 1923 मध्ये त्यांनी मुंबई उच्च न्यायालयात वकील (advocate) म्हणून व्यवसाय करण्यासाठी अर्ज केला.
बॉन विद्यापीठ
डॉक्टरेटसाठी नोंदणी (अपूर्ण) · बॉन, जर्मनी
काहीही नाही (नोंदणी केली, पण प्रत्यक्ष शिक्षण घेतले नाही)
अर्थशास्त्र (Volkswirtschaftslehre)
अधिक माहिती
25 फेब्रुवारी 1921 रोजी त्यांनी 10, किंग हेन्रीज रोड येथून बर्लिनमधील प्रशियाच्या शिक्षण मंत्रालयाकडे जर्मन भाषेत अर्ज केला; डॉक्टरेट करण्याची संधी मिळवून देण्यात प्रा. हर्मन याकोबी यांनी मदत केली आहे, असे त्यात म्हटले होते. बॉन विद्यापीठाच्या अभिलेखागारानुसार 29 एप्रिल 1921 रोजी त्यांची नोंदणी झाली आणि ते एकाही वर्गाला उपस्थित न राहिल्यामुळे 12 जानेवारी 1922 रोजी त्यांचे नाव काढून टाकण्यात आले (बेलविंकेल-शेम्प, ज्यांनी 2003 मध्ये हे अभिलेखागार तपासले). कीर यांनी 1923 मध्ये बॉन येथे तीन महिने राहिल्याचे वर्णन केले आहे.
लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स अँड पॉलिटिकल सायन्स (लंडन विद्यापीठ)
डॉक्टरेट (डी.एस्सी.) · लंडन, ब्रिटन
डी.एस्सी. (अर्थशास्त्र) [DSc (Econ)], नोव्हेंबर 1923 मध्ये प्रदान
रुपयाचा प्रश्न (“रुपयाचा प्रश्न : त्याचा उगम आणि त्यावरील उपाय” या नावाने प्रकाशित; लंडन : पी. एस. किंग अँड सन, 1923; प्रस्तावना : एडविन कॅनन)
अधिक माहिती
ऑक्टोबर 1922 मध्ये प्रबंध सादर केला. मार्च 1923 मध्ये त्याची परीक्षा झाली; तेव्हा पदवीची “शिफारस करण्यात आली नाही”, पण सुधारित प्रबंध पुन्हा सादर करण्याची परवानगी त्यांना देण्यात आली. ऑगस्ट 1923 मध्ये तो पुन्हा सादर केला आणि नोव्हेंबर 1923 मध्ये पदवी प्रदान झाली. या संस्थेकडून डॉक्टरेट मिळवणारे ते पहिले भारतीय होते, असे एलएसईचे मत आहे. काही लेखक या पदवीला पीएच.डी. म्हणतात; एलएसईच्या नोंदींमध्ये डी.एस्सी. (अर्थशास्त्र) [D.Sc. (Econ)] असे आहे.
कोलंबिया विद्यापीठ
मानद पदवी · न्यूयॉर्क, अमेरिका
एलएल.डी. (LLD; डॉक्टर ऑफ लॉज), मानद (honoris causa), 5 जून 1952 रोजी प्रदान
अधिक माहिती
हा प्रस्ताव प्रथम 1950 मध्ये आला. फेब्रुवारी 1952 मध्ये त्यांनी तो स्वीकारला आणि 5 जून 1952 रोजी कोलंबियाच्या दीक्षांत समारंभाला ते स्वतः उपस्थित राहिले. मानपत्रात त्यांचा उल्लेख “भारताच्या आघाडीच्या नागरिकांपैकी एक” आणि “एक महान समाजसुधारक आणि मानवी हक्कांचे शूर रक्षक” असा करण्यात आला.
guides.library.columbia.eduguides.library.columbia.educ250.columbia.edu
उस्मानिया विद्यापीठ
मानद पदवी · हैदराबाद, भारत
डी.लिट. (DLitt; डॉक्टर ऑफ लिटरेचर), मानद (honoris causa)
अधिक माहिती
1953 हे वर्ष भारत सरकारच्या (दूतावासाच्या) एका मजकुरात दिले आहे. 12 जानेवारी 1953 ही तारीख दुय्यम आणि स्मरणार्थ प्रसिद्ध झालेल्या स्रोतांमधून आली आहे; त्यांत याचा उल्लेख “हैदराबाद संस्थानाकडून ... एक डी.लिट.” असा आहे. ही तारीख किंवा मानपत्र यांची पुष्टी करणारी उस्मानिया विद्यापीठाची कोणतीही नोंद ऑनलाइन आढळली नाही.
