या संकेतस्थळावरील मराठी मजकूर AI (Claude) च्या मदतीने केलेला अनुवाद-मसुदा आहे; मराठी अभ्यासकांनी तो अजून तपासलेला नाही. मूळ इंग्रजीसाठी वरचे “EN” निवडा. चूक आढळल्यास कळवा →

पुस्तक II

मूळ इंग्रजी शीर्षक: Book II

भाग 3PDF पृष्ठे 505–526लेखन आणि भाषणे, खंड 16

मूळ · पृ. 505–526नवीन टॅबमध्ये उघडा ↗

मूळ पाने उघडत आहे…

या प्रकरणाचा मराठी अनुवाद अजून झालेला नाही. खाली मूळ इंग्रजी मजकूर (अधिकृत PDF मधून जसाच्या तसा) दिला आहे.

PDF पृष्ठ 505

PDF पृ. 505 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

481 vUrsiqfjdks % Belonging to a royal harem jaxegsyk yxrpk jktkuaq tuku[kkuuqa yxruqa jktkds vUr%iqj yxrdk (adj.)

vUrsiqja % Royal precincts, palace, jktdh; gí] jktegky] jktdh; lhek jktegsy] jktdh;] jktHkou] (adj.) ladies apartments in the jktegkykrhy L=kh;kaps nkyu] jktegsyeka jk.khuqa vksjMks] egsy] vUr%iqj] palace, harem gynecum var%iqj] tuku[kkuk] jaxegsy var%iqj] tukuks tukuk[kkuk vUrsokfldks % A pupil f’k";] psyk] fo|kFkhZ] f’k";] fo|kFkhZ] psyks] f’k";] fo|kFkhZ] Nk=k MksGÔkrhy ckgqyh vk¡[kdh iqryh vUrsoklh % A pupil f’k";] fo|kFkhZ] Nk=k f’k";] fo|kFkhZ] f’k";] fo|kFkhZ] Nk=k psyk] MksGÔkph ckgqyh psyks] MksGks vk¡[kdh iqryh vUrks % End, limit, boundery, var] ’ksoV] e;kZnk] gí] cka/] var NsMks] lhek] gí ’ks"k] lhek] vof/] gí] vUra % proximity side, yxrph] lkfuŁ;] uk’k] lagkj] e;kZnk] vo/h] lehirk] e;kZnk] lehirk] fudVrk] destruction, ?kkr] y;] gkfu] e‘R;q] ej.k] fudVrk] uk’k] ik;ekyh] lhek izkUr] uk’k] {k;] death, lowest, [kkypk] gyD;k ntkZpk] eksr] ej.k] var] uhph e‘R;w] lcls uhpsdk] ghu] inferior, interior vkarhy] vkarpk inohuqa] varjuq] varLFk vUrLFk] Hkhrjh vUrks] vUrjk % Within, in, – – eka] vanj eŁ;s] Hkhrjh vksj] vUrj esa] (adv. & prep) inside vanj] chpes] Hkhrj esa] chp]

vanj[kh cktqek vUnj] }kjk] Hkhrjh Hkkx]

Hkhrjh] Hkhrjh dh vksj vUrksdIiks % See dIiks – – – – – –

PDF पृष्ठ 506

PDF पृ. 506 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vUrksx/ks % Contained in, – – lekuoqa] eoMkooqa] j[kuk] /juk] yisVuk] (adj.) being among lekos’k djoks] /kj.k djoqa] cjkcj gksuk] chp esa] vanj eŁ;s eka] Fkoqa gksoqa eŁ;esa] rqyukesa vUrksHkkoks] % See last – – – – – – vUrks?kja]

vUrkstkrks]

vUrksfBrks vUra % An intertine, the bowels vkarMsa] vkarMh vkarMq vu~=k] v¡rMh vUra % See vUrks – – – – – – vnua % eating [kk.ks] tso.ks] pki.ks] [kkbZ toqa] Hk{k.k djoqa [kk tkuk] Hkkstu djuk vnLlua % Not seeing, u ikgrk] u HksVrk] ví’;] u tksoqa] u eGoqa] ugha ns[kuk] ugh HksVuk] not meeting with, var/kZu] u n’kZfork] u HksVoqa] vyksi] ví’; gksuk] var/kZu] disappearance, u nk[kork] >kd.ks] ví’;] larkMoqa rs vlwfprk] fNiko not showing, concealment Nio.kh] eqIrrk vnklh % See Dadit – – – – – – vnklks % Not a slave, xqyke ulysyk] Lora=k euq";] xqyke uFkh] Lora=k] nkl ugha] a free man, a freed man nklRokarwu eqÙkQ dsysyk euq"; Lok/hu ek.kl Lora=k euq"; vfnuVòks % Not seen, u fnl.kkjk] ufg tks;syqa] u ns[kk gqvk] (adj.) unseen ví’; ví’; ví’;

PDF पृष्ठ 507

PDF पृ. 507 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

483 vfnfr % The mother of Gods vkfn iq#"kkaph tuuh ijekRekuh ek] nsorkvksdh ekrk] (f.) (ekrk) ekrk (tuuh) tuuh vfnuknk;h % One who takes what is not ts fnysys ukgha rsa ?ks.kkjk] ts ufg vkIiqa gks; rs ysukj] tks ugh fn;k og (m.) given, a thief pksj pksj ysusokyk] pksj vfnUuknkua % Taking what is not given, ts fnysys ukgha rs ?ks.ks] ts ufg vkisyqa gks; rs ysoqa] tks ugh fn;k og ysuk] appropriation, thefe vkiyklk dj.ks] pksjh [kkbZ toqa rs] pksjh viukuk] pksjh vfnUuks % Not given ts fnysys ukgha rs ts vkisyq uFkh rs tks ugh fn;k gqok og (adj.)

vVqD[kelq[kk % Indifference, Insensibility, vkSnkflU;] mnklhurk mnklhurk (f.) Indifference to pair or mnklhu o‘fÙk pleasure vVqD[kelq[kk % Indifference, vukLFkk] vkSnklhU;] cf/jRo] mnklhurk] csijokbZ] mnklhurk] mis{kk] (f.) insensibility, cslko/i.kk] ;kruk] nq%[k] vlko/i.kqa] vpsruk] ewPNkZ] indifference to pair or ihMk & ;kaph csijokbZ] nq%[k vus lq[k uh csijokbZ ihMk ;k ošsQ’k ls ;k pleasure lq[k] vkuan ;kaph csijokbZ] vfHkyk"kls vHkko vVqea % See Amu – – – – – – vnks % Eating [kk.ksa] iksl.ksa] [kkoqa] teoqa] [kkuk f[kykuk] (adj.) feeding on pkj.ksa [kojkooaq ikyuk

PDF पृष्ठ 508

PDF पृ. 508 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vnks % Eating, feeding on vkgkj] iks"k.k] ikyu teoqa] [kkoqa [kkuk] f[kykuk] ikyuk- (Adj.) Hkj.k & iks"k.k djoqa vnkslks % Not an offence, vU;k;] vijk/ ukgh] vijk/ uFkh] vijk/ ugha] absence of guilt fu"iki] funksZ"k nks"k uFkh fujijk/] funksZ"k vnkslks % Absence of hatred or oSjpk vHkko osj foukuqa fu}s"k] anger Øks/] jkx] dksi Øks/] xqLlk] dksi Øks/] dksi vnkslks % Not an offence, funksZ"k] fujijk/ funksZ"k] fujijk/h funksZ"k absence of guilt vnkslks % Absence of anger or v}s"k] voSj v}s"k] voSj v}s"k] voSj hatred vnqa % See adum – – – – – – vída % Green ginger vkysa vnzd vnzd vífD[k] víl % See Passati – – – – – – víCcks % Immaterial, fujkdkj] vewrZ] fujkdkj] vew£reku] vkŁ;kfRed] (Adj.) abstract i‘Fkd] fujkGqa] xgu] xq< vew£reku] fo’ks"k inkFkkZiklwu fujkGk vkn’kZ] vO;kogkfjd vík % Name of one of – – – – – – (f.) the Nakkhattas

PDF पृष्ठ 509

PDF पृ. 509 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

485 vfí % A mountain Mksaxj] ioZr] igkM ioZr] igkM ioZr] igkM (m.)

víks % Wet, moist vksykok] vknzZ] neV] Hkhuqa] Hkhatk;syqa] vknzZ] xhyk (Adj.) vksylj ’kjnhokGqa m…xrks % One who has made a long T;kus iQkj nwjph eq’kkiQhj tseus cgq ykacks izokl djsyqa ftlus cgksr nwj rd (Adj.) journey advanced in years, dsysyh vkgs- iq"dG ykac Ns rs] o‘… Hkze.k djk gS og % aged jLrk pkyysyk vkgs] o;kso‘… o;kso‘…] cqM~<kv…xks % A traveller mrk:] izoklh izoklh] iaFkh] eqlkiQj ifFkd] ;k=kh (m.)

v…fu;ks % Lasting, going on fVdkmQ] fLFkjLFkk;h] pky] fVdkmQ] fpjLFkk;h] fuR;] fLFkj % (Adj.) continuing xfr] iz;k.k] pkyohr jk[k.ks] pkyoqa] pkyq jk[koqa pyrk j[kuk % pkyw Bso.ks LFkk;h v…eklks % $ Half a month, v/Zekl] ia/joMk v/Z ekl] vk/k efguk vM~< a fortnight i[kokMh;aq v/ekl] i{k v…jÙkks % Mid-night eŁ;jk=k] v/Zjk=k v/hjkr vk/hjkr v…k % A road, distance, ekxZ] jLrk] okV] varj] iŠk] jLrks] ekxZ] NsVqa] varj] lMd] jkLrk] ekxZ] varj] (m.) time le;] vof/] la/h] izlax o[kr] le;] eqnr] dkG Hksn] dky] vof/] voLFkk] le;

v…k % Truely, certainly, oLrqr%] [kphr] [kk=khus] okLrfod jhrs] pksØïl] cs’kd] oLrqr%] lpeqp] vo’;] (Adv.) surely, evidently lkiQ] Li"V [kk=khiwoZd] Li"V jhrs] [kqŠh fu%laUnsg] izR;{k :i ls jhrs

PDF पृष्ठ 510

PDF पृ. 510 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

v…kua % A road, a long distance, ekxZ] okV] nh?kZ varj] ykacpk jLrks] ekxZ] LFkG cPpsuq ekxZ] jkLrk] nwj rd] a long time iŠk] iQkj vof/] nh?kZ dkG yacq varj] ?k.kks le; rd Hksn] fpjdky rd vf…dks % Journeying : Hkze.k] i;ZVu] izokl] i;ZVu] ;k=kk] Hkze.k] (Adj.) travelling izokl] eq’kkiQjh eqlkiQjh] ns’kkVu ?kweuk] i;ZVu v…ks] vMôks % Half, halved v/kZ] leleku vj/qa] vM/qa] vk/k (Adj.) vM/ks] vb/ vk/k vk/k djuk vUnq % A chain lk[kGh] jkax] lka[kG taftj] J‘a[yk (m.) ijaijk vUnqdks % An elephants foot chain gÙkhP;k ik;kyk cka/.;kph gÙkhuk ixs cka/okuh lka[kG gkFkh ds iSj dks cka/us dh lk[kGh tathj v/e..kks % A debtor fj.kdks] ns.ksdjh djtnkj] ‰.kh nsunkj] ‰.kh v/fEedks % Irrelegious, impious, v/ehZ] vukpkjh] Hkz"V] – – v/ehZ] HkfÙkQghu] (Adj.) wicked /eZflund] nq"V] ikih Hkz"V] nq"V v/eks % Lowest, very low, v/e] vxnh uhp] ghu] uhp] gydqa] v/e] uhp] (Adj.) meanest, rqPN] {kqŠd] v/e] rqPN] {kqnz] rqPN]

vile, contemptible, frjLdj.kh;] nq"V] f/Øïkjok nq"V] ?k‘f.kr] incomplete, imperfect viwrkZ] v/qjk tksx] v/q:a] viw.kZ] v/wjk viw.kZ] dkpqa

PDF पृष्ठ 511

PDF पृ. 511 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

487 v/Eeks % Wrong, injustice, vuhrhpk] [kksVk] xfyr] mQ/qa] vuqfpr] v;ksX;] unlawfulness, vU;k;] v/eZ] vU;k;] v/e] vU;k;] v/eZ false, doctrine, csdk;ns’khiji.kk] xsjO;ktohi.kq] vlR;mQ feF;k & iaFk] irreligion, vlR; /eZ cukoVh] Ñf=ke] (fl…kUr)

impiety, rÙos] vukpkj fl…kar] bZ Üojflunk] vHkfÙkQ] iki unrighteousness /eZflunk] vHkfÙkQ] v/k£ed vHkfÙkQ] nq"V] vizkekf.kd v/jks % Lower, gydk] deh] uhps uqa] uhps dk] /hek (Adj.) inferior [kkypk] fujl mrjrka njTtk uqa U;wu] vuqÙke v/jksVòks % The lower lip v/j] vks"V] [kkypk vksB uhpyuk gksB] v/j uhpk vksB vf/ % Above, oj] mifj] is{kk] mQij] e;kGs] mQij] mQaph vksj] (Prep.) over, map] iyhdMs] uk djrka c/kjs] c<dj] vkjikj] superior to ofj"B] Js"B] vf/d Js"B] mÙke] fof’k"B vkxs dh vksj] vf/d vf/drjks % Greater, Fkksj] egkRek egku] eksVqa] cMk] vf/d] (Adj.) superior vf/d Js"B mÙke] fof’k"B vlkekU;] c<dj] Js"B vf/drks % A superintendent, ns[kjs[k dj.kkjk ns[kjs[k jk[kukjk fujh{kd (P.P.P.) overseer vf/dj.kleFkks % Setting questions, ’kadk fuokj.ks] lokyuk (’kd) lansgdk fu.kZ; djuk] or cases that have arisen oknfo"k; fudky fuokMks djoks fookn dk fo"k; (fuokMk dj.ks) fLFkj djuk

PDF पृष्ठ 512

PDF पृ. 512 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vf/dj.kh % A smiths quvil yksgkjkpk ,sj.k yqgkjuks ,sj.k yksgkjdh fugkbZ (f.)

vf/dj.ka % Relation : reference laca/h] fo"k;h lac/h] rqyuk laca/h vf/dkjks % Office, authority, vf/dkj] lÙkk_ dk;Z] vf/dkj] gksíks] dke] dk;Z] vf/dkj] in] function, act : deZ] dkeuk] vis{kk] fØ;k] vfHkyk"kk] bPNk] drZO;] dke] vkdka{kk] desire, resolve : fu Üp;] ladYi] fu Üp;] ladYi] vfHkyk"kk] fu Üp;] chapter, section : /eksZins’kdkaph eaMGh] oxZ /eksZins’kduqa eaMy] oxZ fdlh laiznk; dke vf/fdPp % Refering to, laca/ vl.ks] laca/ gksoks] mns’; djuk] (ger.) relating to ykxw gks.ks] iM.ks ykxq iMoqa] lEcU/ j[kuk vf/dks % Exceeding, vf/dkj] ojp<] v/hd] vf/d] cgqr]

(Adj.) surpassing, ijkdk"Bspk] vfr’k;] ?k.kqt] vfr c<dj more than, better than, vf/d pkaxyk] vf/d Fkoqa]

superior Js"B] mÙke o/kjs]

vf/dksVðua % A chopping block, f’kjPNsnkpk BksdGk tsukij ekFkqa eqdhus dkiokeka dkVrs o[kr flj j[kus ds exeentioner’s block vkorqa grq rs ykdMkuqa <hepqa fy;s cuk;k gqok dqUnk vf/xPNfr % To enter upon, vkjaHk dj.ks] ’k:a djoqa] vkjaHk djuk] to reach, lqjokr dj.ks] f’kj.ks] igksapoqa] eGooqa] igqapuk to attain, iksgksp.ks] laikn.ks izkIr djoqa] izkIr djuk] to acquire lk/.ks] feGo.ks laiknu djoqa iw.kZ djuk

PDF पृष्ठ 513

PDF पृ. 513 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

489 vf/xrks % Having attained or laiknwu] vkoh igksaphus] igksap dj] (P.P.P.) arrived at, izkIr d:u] izkfIr] ykHk] izkIr djds attained, aequired lk/wu esGooqa] laiknoqa vf/xeua % Obtaining, feGo.ks] laikn.kwd] esGohusa] izkIr djds] izkfIr % attainment, flf…] izkIrh] vkoh rd igqapuk]

arriving at iksgksp.ks] igksapoqa] nk[ky Fkoqa] vgZr inrd igqapuk] attainment of ariahatta, vgZr inkyk iksgksp.ks] vgZrin lq/hsa igkspoqa vfUre ’kqf… final sanctification vafre var%’kqf… vk[kjuqa izk;f Üpr (ikieqfÙkQ) vf/xeks % Attainment, vŁ;;u] O;klax] vH;kl] vŁ;;u vŁ;;u] vH;kl] study, reading vH;kl O;olk;

vf/Xxghrks % Taken ?ksrysyk] usysyk] yh/syqa] dcts] yh;k gqok] (P.P.P.) occupied by, rkC;kar ?ksrysyk ysoqa] ekydh] O;kIr fd;k gqok] in possession of O;kiysyk esGooh izkIr djuk vf/fpÙka % Lofty thought or mPp fopkj] Fkksj Hkkouk] izkS< fopkj] mUur fopkj] contemptation dYiuk] flpru] euu Ł;ku] lekf/ euu] fpUru vf/Ppdk % Land or mapoVÔkojhy eSnku igkM mijuk likV izns’k igM mijdh pkSjl Hkwfe (f.) plateau on a mountain vf/PpleqIiUuks % Uncaused, sprung into fu"dkj.k] vdkj.k] fujFkZd fcukdkj.k] veFkqa] oxj vdkj.k] fu"dkj.k] tks dkj.k] (Adj.) existence without a cause mRiUu >kysyk (vfLrRo) gsrq ;s] fuekZ.k Fk;qa gks; rs gsrq fcuk mRiUu gqvk gSa

PDF पृष्ठ 514

PDF पृ. 514 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vf/Vògfr] % To stand on : fr"Vr mHkk jkg.ks] mHkk jgsoqa] okl djoks] fLFkj jguk] jksduk] vf/Vòkfr] to stay is remain firm in, fLFkjko.ks] usVkus fVd.ks] eØïl jgsoqa] oloqa Bksl jguk] fuokl djuk] vf/frVòfr to inhabit, to appoint, oLrh dj.ks] Bjo.ks] use.ks] eqdjj djoqa] LFkkfir djuk] fLFkj djuk to fix, to determine, to resolve, LFkki.ks] fu.kZ; dj.ks] etcwr cukooqa] fuxzg djuk] vkKk nsuk] to will, to command, gqdwe dj.ks] okgwu ?ks.ks] fu Üp; djoks] iQjekooqa] leiZu djuk] to devote, oneself to, vH;kl] ofgokV jk[k.ks] leiZ.k djoqa] vH;kl djuk] to practice, to perform, dj.ks] gkrh ?ks.ks] Vso ikMoh] iqjk djuk] to undertake, to be set upon,eukpk cGdV] laiknu djoqa] vkjEHk djuk] to fix the mind upon, fu Üp; dj.ks] fpr pksVkMoqa] fu Üp; djuk] dwell upon /:u] fpdVwu cl.ks foospu djoqa fpr fLFkj djuk vf/Vòkua % Resting place, foJkarhps LFkku] vkjeuqa LFkku] fuokl LFkku] staying stopping, Fkkacwu] vVdkooqa] jksdoqa] vcjks/ djds] appointing, fLFkjkowu] useooqa] Bgjkds]

fixing, usewu] fLFkj djoqa] fu;qÙkQ djds]

appointment, fLFkj d:u] uhe.kqd] fLFkj djds]

order, use.kwd] iQjeku] gqde] vkKk] fu;qfÙkQ]

determination, vuqØe] i…fr] fu;e] fu Üp;] Øe] vkKk] fu;e] resolution, fu Üp;] fu/kZj] Bjko djoks izfrKk] fu/kZj.k] resolve fuxzg fu Üp;

PDF पृष्ठ 515

PDF पृ. 515 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

491 vf/Vòk;dks % Superintendent, ns[kjs[k ikg.kkjk] ns[kjs[k jk[kukj] fujh{kd] vŁ;{k] director eq[; vf/dkjh vŁ;{k lwpoukj vf/dkjh vf/dkjh vf/fVòrks % Appointed, useysyk] uheooqa] fu;qfÙkQr] (P.P.P.) fixed, fLFkj] LFkkiooqa] LFkkfir] determined, fuf Üpr] fuf Üpr djoks] fuf Üpr] willed bfPNr bPNooqa bfPNr vf/fRFk % Relating to a woman, L=kh laca/h L=kh laca/ ek L=kh laca/es (Adv.) with reference to a woman vf/ukFkks % Lord, /uh] vehj] /.kh] ekfyd] Lokeh] egkjkt] chief governor vf/dkjh] eq[;] jkT; pykoukj] eq[;] iz/ku] ’kkld] vf/ifr (byk[;k;k) eksVks veynkj] jkT;kf/dkjh] vf/iPpa % Sovereignty vf/iR;] LokfeRo] vf/jkT;] izHkqRo] lordship, jkT; lÙkk] gdqeu] vf/dkj]

supreme rule ijkd"Bspk vaey loksZijh vaey (lÙkk) vfrJs"B ’kklu vf/ifr % Lord, vf/ifr] Lokeh] vf/ifr] Lokeh] (m.) chief, izeq[k] vkf/jkT;] Lokeh] ekfyd] iz/ku] sovereign, /uh] eq[;] eq[;]

master ekyd egkjktkf/jkt xq#

PDF पृष्ठ 516

PDF पृ. 516 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vf/iUuks % Caught, /jysyk] idMysyk] idMh ysoqa] idMk gqoka (P.P.P.) seized, fgjkoysyk] >Mioqa] Nhu yh;k gqoka assailed gŠk dsysyk gqeyks djoks vkØe.k fd;k gqok vf/iks % Lord, Lokeh] egkjkt] /kuh] ekfyd] king, jkT;drkZ] jktf/jkt] jkT; djus okyk]

ruler, ekyd] jkT; djok okyks] jktkf/jkt]

master /uh] vf/ifr ekfyd Lokeh vf/Iik;ks % Intention, vfHkizk;] vfHkizk;] vfHkizk;] wish, mís’k] bPNk] vk’k;]

meaning, bjknk] bPNk] vFkZ] gsrq] bPNk] fopkj] thought fopkj] dYiuk fopkj flpru dYiuk vf/Iisrks % Meaut, mís’k.ks] mís’kkus] euek gksoqa] /kjsyqa] fu;qÙkQ djk gqok] (P.P.P.) intended, bjk|kus] vfHkizk; vlysyk] uØïh djsyqa] vfHkizk; j[krs gqok] bfPNr desired visf{kr bZPNsyqa vf/Hkoua % Subjection rkcsnkjh] v/hurk] v/hurk] gqdenkjh] v/hurk] o’;rk nkL;] ikjra=; ijk/hurk vf/Hkklfr % To address, lacks/wu cksy.ks] dgsoqa] Hkk"k.k djoqa] fuosnu djuk] to speak to lkax.ks] cksyoqa] onoqa cksyuk] O;k[;ku nsuk] Hkk"k.k dj.ks mPpkj.k djuk

PDF पृष्ठ 517

PDF पृ. 517 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

493 vf/Hkw % Lord, Lokeh] ekyd] /uh] Lokeh] ekyhd] Lokeh] x‘gifr] (m.) master, vf/ifr] uk;d] /.kh] eq[;] Js"B] iz/kua] izeq[k] chief, eq[;] jktk] jktk] Hkwiky] Hkwifr uk;d] jktk] Hkwiky king Hkwiky vf/Hkwrks % Overcome ijkHkwr] fltdysyk] ftrsyk] thruk] (P.P.P.) mastered fuiw.k] gLrxr dj.ks rkcs jk[ksyk iw.kZ Kku izkIr djk gqok¡ vf/eÙkks % Excessive vf/d vfr’k; vf/d (Adj.)

vf/eÙka % Exceedingly, vf/d] vfr’k; ?k.kaqt] vfr’k;] fo’ks"k djds] (Adv.) excessively vf/d gksuk] c<uk vf/ekuks % Undue confidence, cslqekj Hkjaolk] ?k.kks fo Üokl] vuqfpr fo Üokl] [kqídk undue estimate of oneself Lor% fo"k;h ve;kZn fo Üokl iksrkuk mij ?k.kq fo Üokl ewY; fu:i.k vf/d djuk vf/eqPpfr % To be inclined to, dMs dy.ks] >qd.ks] – – >qduk] >qdkuk] (Pass.) intent upon, have confidenceeXu] rRij] mRlqd] rRij] or faith in : to be resolved, fo Üokl] Hkjoalk lkgl] fo Üokl] determined fu Üp; dj.ks J…k] í< fu.kZ;

vf/eqfÙk % Inclination, vkdka{kk] eukph vks<] – – >qdko] izo‘fÙk] (f.) disposition, LoHkko] ’khy] LoHkko] vk’k;]

intention, resolution, bjknk] fuxzg] izfrKk] fu Üp;] resolve, will, ladYi] euksn;] bPNk] fo Üokl]

confidence, faith fo Üokl J…k

PDF पृष्ठ 518

PDF पृ. 518 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vf/eqÙkks % Inclined, disposed, >qdysyk] izo‘Ùk] oy.kokGqa] >qdk gqvk] fuxzg] (P.P.P.) intent upon, resolved for eXu] fuxzg] fu Üp; fu Üp;h fuf Üpr bent upon vf/eksD[kks % Steadfastness, fu Üp;] fuxzg] nz<rk] fLFkjrk] determination, fu/kZj] í< fo Üokl] pksDdl fopkj] fu Üp;] ladYi certainly, J…k fu Üp;] Hkjkslks] í< fo Üokl]

confidence faith J…k J…k vf/jksfg.kh % A ladder f’kMh] ful.k lhMh] fulj.kh fuJf;.kh (fulsuh) (f.)

vf/opua % Denomination, funsZ’ku] uko] laKk] laKk] ukedj.k] laKk] tkfr] uke] designation, iaFk] ladsr ’kCn ;kstuk] vfHk/ku] uke inoh] vfHk/ku name, appellation vf/oRFkks % Dwelling, jkgrks] okl djoks] clrk gSa] (P.P.P.) residing oLrh djrks- oruh Fkoqa fuokl djrk gSa vf/olfr % To dwell in, okl dj.ks] oloqa] fuokl djuk] to inhabit oLrh dj.ks jgsaoqa cluk vf/oklua % Consent, assent vuqefr] gk ikMoh] lger gksuk] acceptance lEefr] Lohdkj Lohdkj djoks lEefr] Lohdkj

PDF पृष्ठ 519

PDF पृ. 519 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

495 vf/oklsfr % To consent, to assent, ekU; dj.ks] Lohdkj.ks] dcqy djoqa] laefr vkioh] Lohdkjuk] to comply with, to bear with,laHkkG.ks] okxo.ks] Lohdkj djoqa] laHkkG djoks% lEefr nsuk] to accept, to approve, to esgjckuh dj.ks] ekU; djoqa] lgk;rk nsuk] laHkkyuk] favour, to receive favourably, vuqdwy gksmQu Lohdkj.ks] Ñik djoqa] Ñik djuk] to accept with resignation, uezrsus Lohdkj.ks] vuqdwyrkFkh ysoqa] lknj Lohdkjuk] to bear, to endure lgu dj.ks] lksl.ks lgsoqa lgu djuk vf/oklks % Dwelling, residence, okl] oLrh] fuokl] vkokl LFkku] fuoklLFkku] okl] consent, acceptance vuqefr] xzg.k eGrk Fkoqa Lohdkj] lEefr vf/oklks % Perfuming the person vaxkyk (’kjhjkyk) ’kjhjus lqxa/hnkj djoqa ’kjhj dks lqxfU/r djuk vÙkj yko.ks vf/lØïjks % Honour, lRdkj] Lokxr] vknj] xku] lEeku] vknj]

hospitality, vkfrF;] estokudh] vfrfFk lRdkj] vkfrF;] lRdkj] festivity mRlo vknjHkko] mRlo mRlo vf/lsfr % To lie down upon, yoaM.ks] fojke] lwbZtoqa] vkjkeuk] ysV tkuk] iM jguk] to lie, to rest, folkok dj.ks] >ksi.ks] ekVs vkMk iMoqa] lksuk] foJke djuk] to sleep, to inhabit LoLFk iM.ks] oLrh dj.ks vkjke ysoks] oloqa fuokl djuk v/hrs] % To read, okp.ks] vŁ;;u dj.ks] vŁ;;u vŁ;;u]

v/h;rs to study f’kd.ks] vH;kl djoaq] okpoqa] vH;kl djuk] i<uk] fopkj&euu dj.ks Ł;ku djoqa fpUru djuk

PDF पृष्ठ 520

PDF पृ. 520 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

v/hrks % Learned, read, tk.krk] fo}ku] fo}ku] i<syks] i<k] fy[kk] fo}ku having learned or read vŁ;;uh] i<hd] okpysyk tk.kdkj v/huks % Subject dependent, gqdqekaryk] v/hu] vk/hu] xqykeh tsoqa] v/hu] vkfJr] (Adj.) servile vkfJr] ijra=k] rkcsnkj vkfJr] rkcsnkj nkl dk v/hjks % Confused, HkkackDysyk] xksa/Gysyk] eqa>kbZ x;syk] O;kdqyrkls] HkzeiwoZd] (Adj.) embarrased, ispkar iMysyk] xHkjkooqa] liMk;syk] ?kcMk gqok] limid, fHkrjk] H;kM] papy] Hkh:a] Mjiksd] papy]

irresolute v/hj vfLFkj] <pqipqa vfLFkj v/quk % Now, vkrka] vkrkap] v/wuk] ge.kka vc] vHkh (Adv.) just now brD;kr v/qukxrks % Just arrived, brD;krp iksgkspysyk] v/quk vkoh igksaP;k vHkh igksapk gqok] (Adj.) newly come uqÙkQkp vkysyk FkksMhckj vxkmFkht vkosyqa] gkyesa vk;k gqok v/ks % Under, underneath, [kkyh] [kkyP;k tkxh] uhps] uhps] rys] (Adv. & Prep.) below, down, [kkyrh] ikyFkk] gsB.k] uhps ds vksj] low down vxnh [kkyh rys uhps ry es v/ksxkeh % Going downwards, mrjrk uhps mrjooqa uhps dks ljdrk gqok (Adj.) descending v/ksfBrks % Standing below, [kkyh mHkk vlysyk] uhps fLFkj cslkMsyqa uhps [kMk gqok (Adj.) situated below [kkyh clysyk uhps LFkkfir

PDF पृष्ठ 521

PDF पृ. 521 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

497 v/ksHkkxks % The lower part [kkypk Hkkx uhpyuks Hkkx] uhps dk Hkkx v/ksHkqoua % The lower region, ikrkG] ikrkG] ikrkG]

patala, the naga world udZ udZ ;e yksd v/kseq[kks % Looking downwards with [kkyh eLrd (eq[k) ekFkqa uhps oGohus tksoqa lhj uhps >qdkdj ns[kuk (Adj.) the head bent down >qdoqu ikg.kkjk v/kslk[kks % Having the branches iQka|k [kkyh yksacr vlysyk uhps yVdrh gqoh Mkyh;k uhps >qdh gqbZ Mkyh (Adj.) downwards Nsa rs gSa og vU/dkjks % Darkness va/kj] va/dkj] vKku va/dkj va/sjk] vKku vU/fd;ks % Belonging to the vka/z ns’kkpk Hkkx vka/z ns’kkuk Hkkx vka/z nsldk Hkkx (Adj.) Andra Country vU/dks % Belonging to the vka/z ns’kkpk Hkkx vka/z ns’kkuk Hkkx vka/z nsldk Hkkx (Adj.) Andhra Country vU/rea] % Thick darkness dkGks[kesV] fufcM va/kj ?k.kks va/dkj (va/sjk) ?kuk] xkMk & va/sjk vU/reks vU/ckyks % Silly, stupid, osMlj] [kqGlV] uknku] HkksGqa] Hkksyk] fucqZ…h (Adj.) doting ckoGk] vtkxG] tM] eq[kZ] ean] lqLr ean] lqLr] osMk] Hkqywu Vidk eqdok vU/Hkwrks % Blind, va/] vfopkjh] va/Gq] vka/] va/k] vKku]

(Adj.) in darkness, vKku] va/kj] va/dkj] ’kkerk] va/dkje;] uneulightened vcks/] vlqlaLÑr izdk’kghu] vKku va/sjk] Kkughu

PDF पृष्ठ 522

PDF पृ. 522 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vU/ks % Blind vka/Gsi.kk] va/Ro] va/] va/Gq va/k] va/dkje; (Adj.) vfopkj vuD[kkrks % Not described, dFku u dsysyk cksyk; ugh rsoqa] o.kZu u dh;k gqok] (Adj.) ineftable vfuokZP;] vokZP;] vo.kZuh;] vo.kZuh;]

vo.kZuh; vdFkuh; vdFkuh;

vufD[kdks % Without eyes, vka/Gk] us=kjfgr va/] va/Gq lwj] vka/k (Adj.) sightless vuxkfjdks % One who does not live in a ?kjkckgsj jkg.kkjk] ?kjuk ckgsj jgsokyks] edkuds ckgj jfgusokyk] house, an ascetic or laU;klh] fojÙkQ laU;kfl] okuizLFk] eqfu] laU;klh] Buddhist priest ckS… fHkD[kq ckS… fHkD[kq ckS… fHkD[kq vuxkfj;k % The houseless life an ascetic,laU;k’;kps thou] equhuks thou] laU;klhdk thou pfj=k] asceticism, ri Üo;kZ] oSjkX;] laU;kl] oSjkX;] laU;kl] oSjkX;] the life of a Buddhist priest ckS… fHk{kqaps thou ckS… fHk{kquqa thou ckS… fHk{kqdk thou vuX?kdks % Priceless, veksy] vewY; eksa?kqa] vewY;]

(Adj.) invaluable veksfyd v.keksy vueksy vu?kks % Priceless, veksy] veksy] vewY;]

invaluable, vewY;] eksa?kqa cgqewY;]

inestimable, cgqeksyh precious, costly

PDF पृष्ठ 523

PDF पृ. 523 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

499 vu?kks % sinless, blameless, funksZ"k] fu"dyad] fujijk/h] fu"dyad] fujnks"k funksZ"k] fu"dyad] (Adj.) pure ’kq… fueZG] LoPN] lkiQ] pks[kaq] fueZy] ’kq… vu˜ı.kks % Free from lust or ikiokluk ulysyk] ikilfÙkQ oxjuqa] fouk ykylk] (Adj.) impurity efyurk] v’kq…rk] ifo=k] efyurk] vifo=krk] vifo=krk] pure fu"dyad] funksZ"k] fueZG fueZG] lkiQ LoPN] fueZy vuPNfj;ks % Not wonderful vk Üp;Zdkjd ulysyk vk Üp;Zdkjd u gks; tsoqa fuy{k.k ;k vnHkwr ugh (Adj.)

vuPNks % Not clear, xnG] jkM] xa/q] esyq x¡/yk] xka<k] (Adj.) turbid x<wG iad ;qÙkQ vu××kks % Without another, ,dVk] ,dkdh] ,dyq] ek=k] iQÙkQ ,d vdsyk (Adj.) alone nqljk dks.k ulysyk vuÙkk % Not a self, vukRe vukRe vukRe (m.) not a soul vuÙkk/huks % Not one’s own master, ijk/hu] rkcsnkj ijk/hu] (Adj.) dependent ijkoyach] vkfJr voyach] vkfJr vufr % To breathe, ftoar vl.ks] thooqa] thuk] fuokZg djuk to live tx.ks] jgsoqa]

xqtkj.k dj.ks] xqtkju pykooqa mnjfuokZg dj.ks

PDF पृष्ठ 524

PDF पृ. 524 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vuÙkks % Without individuality, [kksVk] Ñf=ke] LoRo ul.ks] izR;sdrk oxjuq] vkRekfHkeku fcuk] (Adj.) unreal O;fÙkQRo f’kok; vlR;] [kksVq vlkj vuUrjks % Immediately following, ykxypa iq<s] rkcMrksc] rjrt] fuEu fy[khr] vkxyk] (Adj.) next rkRdkyhd yxksyxuq] tksMkoqa rR{k.kdk vkxkeh lehidk vuUrja % Immediately after, ykxyhpa uarj] rjrt] rkcMrksc] rkRdkyhd] (Adv.) next tsaOgkP;k rsaOgkp] rkRdkyhd] ykxsyxuqa rR{k.k cknes] mlhne % iq<yk] ;srk] vkxkeh iklsuqa vkxkeh] izk;% lehi dk vuUrks % Endless, eternal; fujarj] vikj] vuar % vuau] vkxk/] fujarj] vaur] lukru] (Adj.) boundless, lukru] ’kk Üor] vla[;] vikj fuR;] vof/jfgr infinite vijaikj] ve;kZn fuLlhe] vifjfer vuUFkksadks % Unmeaning, fujFkZd] ew[kksZ vuFkZd]

(Adj.) senseless, fucqZ…] csodwiQ vlaxr]

foolish vleatl] ew[kZi.kkpk fucqZf…] cqf…fgu vuRFkks % Foolish, ew[kZ] o‘Fkk] O;FkZ] ew[kksZ] O;FkZ] fucq…] O;FkZ] (Adj.) vain fujFkZd] vfHkekuh] x£o"B feF;k] fujFkZd o‘Fkk] fujFkZd vuRFkks % Disadvantage, gkfu] vik;] okbZV] nq"V [kksV] uqd’kku] [kjkc] gkfu evil, ikih] vfj"V] nqnSZo] ikih] nq"V] deulhc] flunhr] nq"V] misfortune, nqHkkZX;] foifÙk] vU;k;] nqHkkZX;] nqnSZo] vHkkX;] nqxZfr] injury vik;] vijk/] gkfu [kjkch] uk’k vidkj] vfu"V

PDF पृष्ठ 525

PDF पृ. 525 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

PALI=ENGLISH - MARATHI - GUJARATI - HINDI DICTIONARY

501 vuf/dks % Without additions or vukf/dk] vfrjsd vFkok o/kjk iMrq u gks;] vf/drk ugha] (Adj.) superfluities, xjtsis{kk vf/d ulysyk] iQkyrq u gks; vfrfjÙkQ ugha not redundant iQkyqr ulysyk vuf/ojks % An epilhet of a Buddha cq…kfo"k;h cq…uh laKk] cq… fo"k;d fo’ks"k.k (without a superior) xq.kokpd fo’ks"k.k cq…uq xq.kuke vuuqPNfodks % Unsuitable, v;ksX;] vlaxr] vuqfpr] v;ksX;] vuqfpr] (Adj.) unworthy, u ’kksHkslk] v;ksX; uhp] v’kq… improper vuqfpr vuuqLlqrks % Unheard vJqr] u lkeGsyqa vJqr] vKkr (Adj.) u ,sfdysyk vuuks % Free from debt ˝.keqÙkQ] ˝.keqÙkQ] ˝.keqÙkQ] (Adj.) dtZ ulysyk dtZls cjh vuik;h % Not departing, vej (u tk.kkjk) xr Fkoq] chnk gqok ugh lks] (Adj.) lasting dk;epk] fVdkmQ] fpjLFkk;h VdkmQa] fpjLFkk;h LFkk;h] fLFkj vuisjoh % Free from desire vuklÙkQ] vuis{k] bPNk oxj] vfuPN] (Adj.) vfuPN] fu"dke vfHkyk"kk oxj] vfHkyk"kk fcuk vuIidks % Much, egku] Fkksj] eksBk] ?k.kq] o/kjs] iq"dG] izpqj] cgqr] vR;ar] fo’kky] (Adj.) great, iz’kaluh;] egku] eksVqa] foLrhZ.k cMk] Lrwy] Hkkjh] vlkekU;] considerable ;ksX;] cjkp euuh;] iwtuh; ekU;] vf/d iwT;

PDF पृष्ठ 526

PDF पृ. 526 ↗

(Marathi) (Gujarathi) (Hindi)

vuIiks % Much, great, egku] Fkksj] eksVk] ?k.kq] o/kjs] egku] cgqr] vR;ar cMk] (Adj.) numerous, many foiqy] cgqr] iq"dG eksVqa] iq"dG] cgq Lrwy] vusd vufHkT>k % Absence of covetousness or fuyksZHkh] vfHkyk"kk ykyph oxjuq] ykyph foukdk (f.) desire vFkok bPNk ulysyk fuyksZHkh vufHkjfr % Dissatisfaction, vlarks"k] vlek/ku vlarks"k] vr‘fIr] vlarks"k] vr‘fIr] (f.) affliction, sorrow nq%[k] dšs’k] =kkl uk[kq"kh] nq%[k] ihMk] nq%[k] dšs’k] vkifÙk] d"V] ’kksd] [ksn ’kksd] [ksn] O;Fkk vufHkjf… % Anger, wrath jkx] Øks/] vkos’k] Øks/] fjl] ?kqLlks] dksi] Øks/] jks"k] (f.) rage larki] dksi dksi mRikr vuerXxks % Without beginning or mxe] vkjaHk vkf.k mXne ;k vkjaHk ;k (Adj.) end izkjaHk vkf.k ’ksoV ukgh vls] var oxjuq lhuk jfgr mxe vkf.k var ulsysys vu;ks % Sin, vijk/] iki] dqdeZ iki] nqjkpkj.k] dqdeZ] iki] vU;k;] wrong, vU;k;] tqywe] nq%[k] [kksVwa] xfyr] nq%[k] v/eZ] v;ksX;] distress nqnZ’kk] ekufld nq%[k] ihMk] deu’khc] ihMk] nqxZfr] misfortune nqnSZo] nqHkkZZX;] vfj"V nqnsZo] nqHkkZX; vHkkX; vufj;oksgkjks % Unworthy v;ksX; vkpj.k] v;ksX;] O;ogkj v;ksX;] laiznk;] practice u ’kksHksls orZu fuxqZ.k] vkpj.k

मजकूर भारत सरकारने प्रकाशित केलेल्या अधिकृत PDF मधून शब्दशः घेतला आहे. ओळी जोडून परिच्छेद केले आहेत; स्वयंचलित प्रक्रियेत लहान चुका राहू शकतात, म्हणून उद्धृत करण्यापूर्वी मूळ पान तपासा.