1891 – 1956 · कागदावरचे एक जीवन

भीमराव रामजी आंबेडकर

गोणपाटावर वेगळे बसवलेल्या एका सैनिकाच्या मुलापासून, भारताचे संविधान घडवणाऱ्या आणि लाखोंना बुद्धाकडे नेणाऱ्या महापुरुषापर्यंत. 13 प्रकरणे, 195 क्षण, कागद, छायाचित्रे आणि आवाजातून.

पाने उलटण्यासाठी स्क्रोल करा · छायाचित्रे मूळ आहेत; जिथे नाहीत तिथे कागदी आकृती

1 जानेवारी 1927 रोजी पुण्याजवळील भीमा कोरेगाव येथील विजयस्तंभाजवळ डॉ. आंबेडकर आणि त्यांचे अनुयायी. कॉमन्सवरील वर्णनानुसार, ही सभा आयोजित करणारे शिवराम जानबा कांबळे गळ्यात हार घालून त्यांच्या डावीकडे उभे आहेत. — भीमा कोरेगाव येथील विजयस्तंभाजवळ, 1 जानेवारी 1927

विकिमीडिया कॉमन्सवर हे व्यक्तिचित्र सुभेदार रामजी मालोजी सकपाळ (1838–1913) यांचे असल्याचे नमूद आहे. ते भीमरावांचे वडील होते आणि सैन्यात सुभेदार-मेजर पदावर होते. तारीख नमूद नाही; मूळ छायाचित्रकार आणि स्रोत अज्ञात आहेत. — रामजी मालोजी सकपाळ, डॉ. आंबेडकरांचे वडील

प्रकरण 1 · 1891 पूर्वी

भीमरावांच्या आधी

1 / 101 जानेवारी 1818

पुण्याजवळ कोरेगावची लढाई; ही लढाई मुख्यतः बॉम्बे नेटिव्ह इन्फंट्रीच्या एका बटालियनने लढवली, जिच्यात अनेक महार सैनिक होते

संदर्भ ↗

भीमा कोरेगाव येथील विजयस्तंभाजवळ, 1 जानेवारी 1927: Photo: Unknown photographer (1927); uploaded to Commons by Sandesh Hiwale (संदेश हिवाळे) · CC BY-SA 4.0 · रामजी मालोजी सकपाळ, डॉ. आंबेडकरांचे वडील: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

“महू येथील आमची निवासस्थाने आणि वेगवेगळे बंगले दाखवणारे” असे शीर्षक असलेले जुने छायाचित्र. ते सुमारे 1890 ते 1910 दरम्यान कधीतरी काढलेले आहे. महू हे ते लष्करी गाव, जिथे 1891 मध्ये भीमरावांचा जन्म झाला. — महू येथील लष्करी निवासस्थाने, सुमारे 1900

प्रकरण 2 · 1891–1904

बालपण

1 / 814 एप्रिल 1891

इंदूरजवळील महू या लष्करी छावणीत भीमरावांचा जन्म

संदर्भ ↗

महू येथील लष्करी निवासस्थाने, सुमारे 1900: Photo: Unknown author · Public domain (PD-Art, PD-old) · रामजी मालोजी सकपाळ, डॉ. आंबेडकरांचे वडील: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

मुंबईतील एल्फिन्स्टन महाविद्यालय, 1904 मधील छायाचित्रात. हे छायाचित्र डी. ए. पिंडर यांच्या ‘व्हिजिटर्स इलस्ट्रेटेड गाइड टू बॉम्बे’ या पुस्तकात प्रकाशित झाले होते. — एल्फिन्स्टन महाविद्यालय, 1904

कृष्णाजी अर्जुन (दादा) केळुसकर, मराठी लेखक आणि समाजसुधारक. कॉमन्सवरील वर्णनानुसार, 1907 मध्ये भीमराव मॅट्रिकची परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर झालेल्या सत्कार समारंभात त्यांनी स्वतः लिहिलेले बुद्धाचे चरित्र तरुण भीमरावांना भेट दिले. छायाचित्राची तारीख नमूद नाही. — कृष्णाजी अर्जुन केळुसकर

सुमारे 1903 मधील मुंबईचा नकाशा. तो जॉन मरे यांच्या ‘ए हँडबुक फॉर ट्रॅव्हलर्स इन इंडिया, बर्मा अँड सिलोन’ या पुस्तकात प्रकाशित झाला होता. — मुंबईचा नकाशा, 1903

प्रकरण 3 · 1904–1913

शाळा आणि कॉलेजची वर्षे

1 / 101904

कुटुंब साताऱ्याहून मुंबईला येते; भीमराव एल्फिन्स्टन हायस्कूलमध्ये दाखल होतात

संदर्भ ↗

एल्फिन्स्टन महाविद्यालय, 1904: Photo: Unknown photographer (from D. A. Pinder, Visitor's Illustrated Guide to Bombay, 1904) · Public domain (PD-old) · कृष्णाजी अर्जुन केळुसकर: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · मुंबईचा नकाशा, 1903: Photo: John Murray (publisher), A Handbook for Travellers in India, Burma and Ceylon · Public domain (PD-old-70-expired)

डॉ. आंबेडकरांचे व्यक्तिचित्र. विकिमीडिया कॉमन्सवरील वर्णनानुसार ते कोलंबिया विद्यापीठातील त्यांच्या काळात (1913–1916) काढलेले आहे. छायाचित्रकार अज्ञात आहे. — कोलंबिया विद्यापीठात डॉ. आंबेडकर

डॉ. आंबेडकर (छायाचित्रातून कापलेली आकृती)

प्रकरण 4 · 1913–1916

कोलंबिया विद्यापीठ

1 / 13जून 1913

दरमहा £11.50 ची, तीन वर्षांसाठीची बडोदा शिष्यवृत्ती सुरू (तारखा द बीकनने दिल्याप्रमाणे)

संदर्भ ↗

कोलंबिया विद्यापीठात डॉ. आंबेडकर: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स अँड पॉलिटिकल सायन्समधील आपल्या प्राध्यापक आणि मित्रांसोबत डॉ. आंबेडकर (दुसऱ्या रांगेत उजवीकडून पहिले), 1916–17. — लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधील प्राध्यापक आणि मित्रांसोबत

प्रकरण 5 · 1916–1923

लंडन, बडोदा आणि पुन्हा लंडन

1 / 17ऑक्टोबर 1916

एम.एस्सी. (अर्थशास्त्र) साठी LSE मध्ये नाव नोंदवतात

संदर्भ ↗

लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधील प्राध्यापक आणि मित्रांसोबत: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

डॉ. आंबेडकर, आर. बी. मोरे आणि इतर सामाजिक कार्यकर्त्यांसह महाड सत्याग्रहाची स्वागत समिती. विकिमीडिया कॉमन्सवर याची तारीख 20 मार्च 1927 दिली आहे. — महाड सत्याग्रहाची स्वागत समिती, 1927

अस्पृश्य लोकांना प्रवेश मिळावा या मागणीसाठी नाशिकच्या काळाराम मंदिर येथे डॉ. आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या सत्याग्रहाचे छायाचित्र. विकिमीडिया कॉमन्सवर याची तारीख 2 मार्च 1930 दिली आहे. — काळाराम मंदिर सत्याग्रह, नाशिक, 1930

Front page of the first issue of Bahishkrit Bharat ('Excluded India'), the Marathi fortnightly Ambedkar launched in Bombay on 3 April 1927, with its chained-lions masthead. Cropped from a Commons image showing Mooknayak and Bahishkrit Bharat side by side; low resolution. — Bahishkrit Bharat, 3 April 1927

प्रकरण 6 · 1919–1929

जागृती

1 / 1627 जानेवारी 1919

साउथबरो (मताधिकार) समितीसमोर साक्ष देतात

संदर्भ ↗

महाड सत्याग्रहाची स्वागत समिती, 1927: Photo: Unknown (from the uploader's family archive) · CC BY-SA 4.0 · भीमा कोरेगाव येथील विजयस्तंभाजवळ, 1 जानेवारी 1927: Photo: Unknown photographer (1927); uploaded to Commons by Sandesh Hiwale (संदेश हिवाळे) · CC BY-SA 4.0 · काळाराम मंदिर सत्याग्रह, नाशिक, 1930: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · Bahishkrit Bharat, 3 April 1927: Photo: Bahishkrit Bharat (ed. B. R. Ambedkar) · Public domain (PD-India)

1931 मधील लंडन येथील गोलमेज परिषदेचे एक दृश्य; कॉमन्सवरील वर्णनानुसार यात गांधी आणि डॉ. आंबेडकर दोघेही उपस्थित आहेत. — दुसरी गोलमेज परिषद, लंडन, 1931

येरवडा, पुणे येथे एम. आर. जयकर आणि तेजबहादूर सप्रू यांच्यासोबत डॉ. आंबेडकर. कॉमन्सवरील वर्णनात याची तारीख 24 सप्टेंबर 1932 दिली आहे; त्याच दिवशी डॉ. आंबेडकरांनी पुणे करारावर स्वाक्षरी केली. — पुणे कराराच्या वेळी येरवडा येथे, 1932

प्रकरण 7 · 1930–1935

गोलमेज

1 / 162 मार्च 1930

नाशिक येथे काळाराम मंदिर सत्याग्रह परिषद; दुसऱ्या दिवसापासून दरवाजांसमोर आंदोलन सुरू होते

संदर्भ ↗

दुसरी गोलमेज परिषद, लंडन, 1931: Photo: Unknown author · Public domain (PD-1996, PD-UK-unknown) · पुणे कराराच्या वेळी येरवडा येथे, 1932: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · दुसरी गोलमेज परिषद, ऑक्टोबर 1931: Photo: Unknown author · Public domain (PD-1996, PD-UK-unknown)

13 ऑक्टोबर 1935 रोजी नाशिक जिल्ह्यातील येवला येथे भाषण करताना डॉ. आंबेडकर. याच परिषदेत त्यांनी आपण हिंदू म्हणून मरणार नाही, असे जाहीर केले. — येवला येथील भाषण, 13 ऑक्टोबर 1935

जुलै 1942 मध्ये नागपूर येथे झालेल्या अखिल भारतीय दलित वर्ग महिला परिषदेत महिला प्रतिनिधींसोबत डॉ. आंबेडकर. कॉमन्सवरील वर्णनानुसार, 25,000 हून अधिक महिलांनी यात भाग घेतला. — नागपूर येथील महिला परिषद, 1942

6 जानेवारी 1940 रोजी मुंबईतील जीना यांच्या निवासस्थानी मुहम्मद अली जीना, पेरियार ई. व्ही. रामसामी आणि डॉ. आंबेडकर. — जीना, पेरियार आणि डॉ. आंबेडकर, 1940

प्रकरण 8 · 1936–1946

पक्ष, संसद आणि मजूर खाते

1 / 2515 मे 1936

लाहोर परिषद रद्द झाल्यानंतर “जातिनिर्मूलन” प्रकाशित करतात

संदर्भ ↗

येवला येथील भाषण, 13 ऑक्टोबर 1935: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · नागपूर येथील महिला परिषद, 1942: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · जीना, पेरियार आणि डॉ. आंबेडकर, 1940: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

25 नोव्हेंबर 1949 रोजी मसुदा समितीचे अध्यक्ष डॉ. आंबेडकर संविधान सभेचे अध्यक्ष राजेंद्र प्रसाद यांना संविधानाचा अंतिम मसुदा सादर करताना. — संविधानाचा अंतिम मसुदा सादर करताना, 1949

29 ऑगस्ट 1947 रोजी संविधानाची मसुदा समिती. बसलेले, डावीकडून: एन. माधव राव, सय्यद मुहम्मद सादुल्ला, डॉ. बी. आर. आंबेडकर (अध्यक्ष), अल्लादी कृष्णस्वामी अय्यर आणि सर बी. एन. राव. उभे, डावीकडून: एस. एन. मुखर्जी, जुगलकिशोर खन्ना आणि केवल कृष्णन. — मसुदा समिती, 1947

डिसेंबर 1946 मध्ये भारताच्या संविधान सभेतील सदस्य. पहिल्या रांगेत डावीकडून: डॉ. बी. आर. आंबेडकर, बी. जी. खेर, वल्लभभाई पटेल आणि के. एम. मुन्शी. (कॉमन्सवर हे पहिल्या दिवसाचे असल्याचे म्हटले असून तारीख 11 डिसेंबर 1946 दिली आहे; मात्र सभेची पहिली बैठक 9 डिसेंबर रोजी झाली.) — संविधान सभेचा पहिला दिवस, 1946

प्रकरण 9 · 1946–1950

संविधानाची निर्मिती

1 / 209 डिसेंबर 1946

संविधान सभेची पहिली बैठक; डॉ. आंबेडकर बंगालचे सदस्य म्हणून नोंदवहीत स्वाक्षरी करतात

संदर्भ ↗

संविधानाचा अंतिम मसुदा सादर करताना, 1949: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · मसुदा समिती, 1947: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · संविधान सभेचा पहिला दिवस, 1946: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

सी. राजगोपालाचारी पहिले भारतीय गव्हर्नर-जनरल झाल्याच्या निमित्ताने जून 1948 मध्ये वल्लभभाई पटेल यांनी दिलेल्या भोजन समारंभात डॉ. आंबेडकर, जवाहरलाल नेहरू, मौलाना आझाद आणि इतर मंत्री. — नेहरू मंत्रिमंडळासोबत, जून 1948

नवी दिल्लीत हिंदू कोड बिलावरील परिषदेचे उद्घाटन करताना डॉ. आंबेडकर. विकिमीडिया कॉमन्सवर याची तारीख 21 एप्रिल 1950 दिली आहे. — हिंदू कोड बिलावरील परिषद, 1950

प्रकरण 10 · 1947–1956

कायदामंत्री आणि विरोधी आवाज

1 / 1711 एप्रिल 1947

केंद्रीय विधिमंडळात हिंदू कोड बिल मांडले जाते

संदर्भ ↗

नेहरू मंत्रिमंडळासोबत, जून 1948: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · हिंदू कोड बिलावरील परिषद, 1950: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

14 ऑक्टोबर 1956 रोजी नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर आपल्या अनुयायांना 22 प्रतिज्ञा देताना डॉ. आंबेडकर. — दीक्षाभूमीवर 22 प्रतिज्ञा देताना, 1956

14 ऑक्टोबर 1956 रोजी नागपूर येथील धर्मांतर समारंभात सविता आंबेडकर यांच्यासोबत डॉ. आंबेडकर; सविता आंबेडकर यांच्या हाती बुद्धाची मूर्ती आहे. — बुद्धमूर्ती हाती घेतलेल्या सविता आंबेडकर यांच्यासोबत, 1956

ऑक्टोबर 1956 मध्ये डॉ. आंबेडकरांनी आपल्या अनुयायांना धम्मदीक्षा दिली तेव्हा नागपूर येथे जमलेला प्रचंड जनसमुदाय. कॉमन्सवरील वर्णनानुसार सुमारे पाच लाख लोकांनी यात भाग घेतला. — नागपूर येथील प्रचंड जनसमुदाय, 1956

प्रकरण 11 · 1935–1956

बौद्ध धम्माकडे वाटचाल

1 / 131907

कृष्णाजी अर्जुन केळुसकर तरुण भीमरावांना बुद्धांच्या जीवनावरील आपले मराठी पुस्तक देतात

संदर्भ ↗

दीक्षाभूमीवर 22 प्रतिज्ञा देताना, 1956: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · बुद्धमूर्ती हाती घेतलेल्या सविता आंबेडकर यांच्यासोबत, 1956: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · नागपूर येथील प्रचंड जनसमुदाय, 1956: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

20 नोव्हेंबर 1956 रोजी नेपाळमधील काठमांडू येथे चौथ्या जागतिक बौद्ध परिषदेत बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स या विषयावर भाषण करताना डॉ. आंबेडकर. नेपाळचे राजे महेंद्र, सविता आंबेडकर आणि भदंत चंद्रमणी हेही दिसतात. — “बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स” भाषण, काठमांडू, 1956

दिल्लीतील अशोक बुद्ध विहार येथे दलाई लामा यांच्यासोबत डॉ. आंबेडकर, असे हे छायाचित्र ऑनलाइन मोठ्या प्रमाणावर प्रसारित झाले आहे, आणि विकिमीडिया कॉमन्सवर त्याची तारीख 2 डिसेंबर 1956 दिली आहे. ही ओळख किंवा तारीख यांपैकी कशालाही दस्तऐवजी आधार नाही, म्हणून दोन्ही अपुष्ट मानावीत. — “दलाई लामा यांच्यासोबत” म्हणून प्रसारित, दिल्ली

7 डिसेंबर 1956 रोजी मुंबईत डॉ. आंबेडकरांचे पार्थिव चैत्यभूमीकडे नेताना सोबत चाललेला अफाट जनसमुदाय. — मुंबईतील अंत्ययात्रा, 1956

प्रकरण 12 · नोव्हेंबर–डिसेंबर 1956

अखेरचे दिवस

1 / 1014 नोव्हेंबर 1956

जागतिक बौद्ध बंधुत्व संघटनेच्या (World Fellowship of Buddhists) चौथ्या परिषदेसाठी पाटण्याहून विमानाने काठमांडूला जातात

संदर्भ ↗

“बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स” भाषण, काठमांडू, 1956: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · “दलाई लामा यांच्यासोबत” म्हणून प्रसारित, दिल्ली: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · मुंबईतील अंत्ययात्रा, 1956: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

औरंगाबाद येथील मिलिंद महाविद्यालयाची पायाभरणी 1 सप्टेंबर 1950 रोजी राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद यांनी केली; या वेळी डॉ. आंबेडकर उपस्थित होते. — मिलिंद महाविद्यालयाची पायाभरणी, 1950

5 जून 1952 रोजी न्यूयॉर्कमधील कोलंबिया विद्यापीठात अमेरिकन कवी वॉलेस स्टीव्हन्स यांच्यासोबत डॉ. आंबेडकर; या दिवशी कोलंबियाने डॉ. आंबेडकरांना मानद डॉक्टर ऑफ लॉज पदवी दिली. — कोलंबिया विद्यापीठात वॉलेस स्टीव्हन्स यांच्यासोबत, 1952

प्रकरण 13 · 1956–आजपर्यंत

वारसा

1 / 201957

त्यांच्या योजनेप्रमाणे शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशनचे रूपांतर रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडियामध्ये केले जाते

संदर्भ ↗

मिलिंद महाविद्यालयाची पायाभरणी, 1950: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India) · कोलंबिया विद्यापीठात वॉलेस स्टीव्हन्स यांच्यासोबत, 1952: Photo: Unknown author · Public domain (PD-India)

6 डिसेंबर 1956 – आजपर्यंत

शिका · संघर्ष करा · संघटित व्हा

त्यांचे शब्द येथे जसेच्या तसे आहेत. ते वाचा, आणि त्यांची कथा पुढे सांगा.

त्यांचे लेखन वाचा →प्रत्येक तारीख, संदर्भांसह